Chương 25: Câu hỏi cuối cùng

Tiếng vỗ tay và lời nói của Trần Văn khiến bầu không khí trong nhã gian lầu hai Văn Đạo trà quán trở nên vô cùng gượng gạo. Lý Văn Bác đứng ngây ra tại chỗ, sắc mặt từ trắng chuyển sang đỏ, rồi từ đỏ hóa xanh. Nền tảng kinh học mà hắn hằng kiêu hãnh, đứng trước sự mổ xẻ tầng tầng lớp lớp của Trương Thừa Tông, lại lộ rõ vẻ nông cạn đến nhường này. Hắn thậm chí không dám ngẩng đầu nhìn vào mắt lão sư của mình. Thân hình Triệu Tu Viễn lảo đảo, gắng gượng vịn vào mép bàn mới đứng vững. Hắn nhìn thiếu niên nông gia trầm ổn như núi giữa phòng, lại nhìn người thanh niên ung dung thản nhiên nơi góc phòng là Trần Văn. Lần đầu tiên trong lòng hắn trào dâng cảm giác bất lực khôn cùng. Thua rồi. Dù là luận lý mới mẻ hay kinh nghĩa truyền thống, hắn đều đã thua triệt để. Danh vọng và niềm kiêu hãnh cả đời tích lũy, hôm nay bị hai kẻ hậu sinh đập tan tành. "Sơn trưởng, Sơn trưởng, ngài không sao chứ?" Mấy đệ tử bên cạnh vội vã tiến lên đỡ lấy hắn. Triệu Tu Viễn xua tay, ra hiệu bản thân không sao. Hắn hít sâu một hơi, không tài nào chấp nhận được kết cục này. Hắn không hiểu mình sai ở chỗ nào. Lẽ nào đạo học vấn mà hắn dốc trọn một đời kiên trì giữ gìn, thật sự đã lỗi thời rồi sao. Không. Họa chăng vẫn còn cơ hội. Một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu hắn. Luận lý chẳng qua chỉ là khéo mồm khéo miệng. Kinh nghĩa, Trương Thừa Tông này cũng chỉ thông thạo một cuốn sách. Mà con đường khoa cử, sau cùng vẫn phải quy về sử luận, phải xem kiến giải đối với lẽ hưng vong được mất. Về phương diện này, hắn đã dùi mài nhiều năm, đâu phải một tên tú tài chốn thôn dã có thể sánh bằng. Nghĩ tới đây, Triệu Tu Viễn như tìm lại được chút sức lực cuối cùng. Hắn đẩy đệ tử bên cạnh ra, ngẩng đầu nhìn chằm chằm vào Trần Văn, cất lời: "Hay cho câu 'tri chỉ' và 'cách vật' làm thể dụng cho nhau." "Đệ tử của Trần tiên sinh quả nhiên nền móng vững chắc, lão phu bội phục." Hắn chuyển giọng, ngữ khí trở nên sắc bén: "Thế nhưng, kinh nghĩa là vật chết, sử luận mới tỏ chân tài." "Kẻ đọc sách chúng ta, nếu chỉ biết bàn suông nghĩa lý mà không hiểu lẽ được mất của tiền triều, chẳng qua cũng chỉ là mọt sách mà thôi." "Hôm nay lão phu còn câu hỏi cuối cùng, không biết Trần tiên sinh có dám để đệ tử của mình tiếp nhận chăng?" Đây là hắn muốn trút sạch vốn liếng, tung ra đòn phản kích cuối cùng. Đám người có mặt lại một lần nữa thắt thỏm lo âu. Họ biết câu hỏi sử luận sau cùng này tất nhiên là ngón nghề đáy hòm của Triệu Tu Viễn. Trần Văn nhìn Triệu Tu Viễn thần thái tựa hồ điên cuồng, trong lòng khẽ thở dài. Hắn vốn định thấy đủ thì dừng, giữ lại đôi phần thể diện cho vị lão tiên sinh này. Nhưng đối phương hiển nhiên đã rối loạn tâm can. Đã như vậy, chi bằng đành phải đấu đến cùng. "Triệu Sơn trưởng cứ nói." Trần Văn đáp. Ánh mắt Triệu Tu Viễn lóe lên tinh mang, ném ra một nan đề vốn dĩ vô cùng tranh cãi trong giới học thuật bản địa. "Tiền triều Đại Ngu, mạt đế hôn muội, trầm mê tường thụy, chẳng màng triều chính." "Thế nhưng, Nội các thủ phụ Nghiêm Thế Hoàn khi đó chẳng những không can ngăn, ngược lại còn vì đế vương mà tô vẽ thái bình, lùng sục tường thụy, việc việc răm rắp phục tùng." "Song vào lúc quốc khố trống rỗng, biên phòng nguy khốn, ông ta lại luôn gạt bỏ mọi dị nghị, mượn danh nghĩa tường thụy khuyên mạt đế đại xá thiên hạ, giảm miễn thuế má, từ đó nặn ra tiền lương cứu mạng cho ngân khố triều đình." "Lão phu xin hỏi, vị Nghiêm thủ phụ này, trên sử sách rốt cuộc nên định luận là trung, hay là gian?" Câu hỏi này vừa đưa ra, toàn bộ nhã gian tuy không chết lặng như lúc trước, nhưng cũng tức khắc tĩnh mịch. Trên mặt tất cả mọi người đều lộ vẻ nghiêm trọng và trầm tư. Câu hỏi này quá khó. Bởi lẽ nó đâm thẳng vào một mệnh đề cốt lõi nhất, cũng mâu thuẫn nhất của Nho gia. Một cô thần phái Thanh lưu gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn, cùng một vị năng thần cứu đời hòa mình vào bụi trần, rốt cuộc ai cao ai thấp? Định luận Nghiêm Thế Hoàn là trung, tức là thừa nhận hành vi nịnh bợ a dua theo vua, chẳng tiếc làm bại hoại triều cương của ông ta. Điều này trái nghịch với tiêu chuẩn đạo đức tối cao lấy cái chết để can gián của Nho gia. Định luận Nghiêm Thế Hoàn là gian, lại không thể giải thích sự thật khách quan là ông ta nhiều lần giải nguy cho quốc gia. Như thế sẽ phiến diện và thiếu tình lý. Đây là một cái bẫy sử luận điển hình, bất kể chọn bên nào cũng lập tức chuốc lấy sự công kích dữ dội từ bên còn lại. Đám người Lý Văn Bác nghe xong, tinh thần đều phấn chấn hẳn lên. Đề bài này Sơn trưởng từng tổ chức cho bọn họ biện luận nhiều lần trong nội bộ thư viện, lần nào cũng không ai đưa ra được kết luận trọn vẹn. Nhưng bản thân Sơn trưởng lại có một bộ kiến giải vô cùng uyên thâm về việc này. Hôm nay hắn tung ra đề này, rõ ràng là muốn dùng công phu sử học thâm hậu nhất của mình để nghiền ép đối thủ. Triệu Tu Viễn lạnh lùng nhìn thầy trò Trần Văn, trong mắt mang theo một tia khoái trá. Hắn muốn xem xem cái gọi là luận lý kia giải thiên cổ nan đề trên sử học này ra sao. Cố Từ và Trương Thừa Tông cũng đều rơi vào trầm mặc. Câu hỏi này đã vượt quá vốn kiến thức và tầm nhìn hiện tại của họ. Họ như cầu cứu nhìn về phía tiên sinh của mình. Chân mày của Trần Văn lần đầu tiên khẽ nhíu lại. Hắn cũng không ngờ Triệu Tu Viễn lại hỏi một vấn đề thâm sâu đến thế. Hắn vừa định đích thân mở lời, dẫn dắt việc này sang một tầng diện vĩ mô hơn. Lại thấy bóng dáng luôn trầm lặng nơi góc phòng thong thả đứng dậy. Là Chu Thông. Trên tay hắn vẫn cầm cuốn sổ nhỏ kia. Ánh mắt của mọi người đều đổ dồn vào thiếu niên gầy gò hầu như chưa từng lên tiếng từ đầu chí cuối này. Trần Văn có phần bất ngờ, nhưng hắn không ngăn cản. Hắn chọn tin tưởng học trò của mình. Chu Thông bước vào giữa phòng, không nhìn ai cả, chỉ cúi đầu lật cuốn sổ trong tay. Giọng hắn rất nhỏ, chậm rãi vang lên giữa gian phòng tĩnh mịch. "Học sinh không dám bàn bừa chuyện trung gian của Nghiêm thủ phụ." Mọi người nghe vậy, đều lộ ra vẻ mặt quả nhiên là thế. Nan đề bậc này, một đứa trẻ đương nhiên không dám trả lời. Thế nhưng câu tiếp theo của Chu Thông lại khiến nét mặt của mọi người đều đông cứng lại. "Học sinh chỉ tra được ba việc trong 'Ngu sử cảo' và một số phương chí tiền triều." Hắn nhìn cuốn sổ, chậm rãi đọc. "Việc thứ nhất, mùa đông năm Thiên Khải thứ ba mươi tám triều Đại Ngu, thiên thạch rơi xuống kinh đô, đế vương cho là điềm gở." "Nghiêm Thế Hoàn dâng biểu, tâu đây là thần thiết ngoài trời, là điềm lành trời ban, khuyên đế vương dùng khối sắt này xây đài cầu phúc." "Đế vương mừng rỡ, trích mười vạn lạng bạc từ nội nỗ." "Song theo ghi chép trong thiên 'Tiền triều dật sự' của 'Ninh Dương huyện chí', khoản bạc này về sau có năm vạn lạng bị Nghiêm Thế Hoàn mượn danh giám sát chế tạo, chuyển vào Hộ bộ, sung vào quân lương cõi bắc." Lời này vừa dứt, trong nhã gian vang lên một tràng hít khí trầm trầm. Mọi người nhìn nhau trân trân, trên mặt ngập tràn vẻ kinh hãi. Lại còn có thủ đoạn như vậy sao? Mượn danh xây dựng cung quán, làm việc sung túc quân lương trên thực tế? "Việc thứ hai, mùa thu năm Thiên Khải thứ ba mươi chín triều Đại Ngu, Giang Nam gặp lũ lớn." "Nghiêm Thế Hoàn dâng biểu, xưng đây là Long Vương làm mưa gột rửa nhơ bẩn, cũng là điềm đại cát." "Khuyên đế vương mở kho phát lương để thuận theo ý trời." "Đế vương ưng thuận, mở kho lương ba tỉnh đông nam, cứu tế trăm vạn nạn dân." Nếu nói việc thứ nhất chỉ khiến người ta kinh ngạc về thủ đoạn. Thì việc thứ hai này đủ khiến người ta cảm thấy một luồng ớn lạnh. Đem thiên tai nói thành tường thụy. Hành vi chỉ hươu bảo ngựa bực này đích thị là tác phong điển hình của gian thần. Song kết quả của nó lại là cứu sống trăm vạn tai dân. Ranh giới giữa trung và gian, vào khoảnh khắc này, trở nên vô cùng mờ mịt. "Việc thứ ba, mùa xuân năm Thiên Khải thứ bốn mươi triều Đại Ngu, Tây Cương làm phản." "Đế vương muốn xuất binh trấn áp, song ngân khố cạn tiền." "Nghiêm Thế Hoàn... theo 'Ngu mạt kỷ văn' ghi lại, đã đem một tòa biệt nghiệp ngoài thành do chính mình tham ô có được, định giá hai mươi vạn lạng, mượn danh phú thương quyên góp vào quân lương." Khi Chu Thông đọc xong câu cuối cùng này, cả Văn Đạo trà quán im phăng phắc như tờ. Tất cả mọi người đều bị ba sự thực lịch sử chưa từng nghe thấy này hoàn toàn trấn áp. Ngày thường bọn họ bàn suông chuyện lớn, định luận nhân vật lịch sử, chỗ dựa chẳng qua chỉ là dăm ba nét bút trên chính sử do quan triều đình biên soạn. Ai từng nghĩ đến phía sau những trang chính sử kia, trong những cuốn địa phương chí chẳng mấy ai đoái hoài, thậm chí là dã sử không chính thống, lại ẩn giấu chân tướng kinh tâm động phách nhường này. Triệu Tu Viễn đứng chết trân tại chỗ, miệng há hốc, toàn thân lạnh ngắt, không thốt nổi nửa lời. Câu hỏi sử luận tưởng chừng nan giải của hắn, đứng trước những sự thật mà Chu Thông bày ra, lại lộ vẻ trắng bệch và tức cười đến thế. Là trung. Hay là gian. Khi ba việc này đã phơi bày trước mắt, câu trả lời còn cần phải nói ra sao. Đây là một nhân vật phức tạp, dùng thủ đoạn của gian thần để làm việc của trung thần. Đây là một cô thần dưới trướng hôn quân, dùng phương thức bị người đời phỉ nhổ để khổ sở chống đỡ cả một vương triều. Tất cả kẻ đọc sách có mặt tại đó đều cảm nhận được nỗi chấn động và hổ thẹn sâu sắc. Bọn họ tự xưng xem khắp muôn sách, nhưng chưa từng như thiếu niên không chút bắt mắt này, đi làm những cuộc khảo chứng căn bản nhất mà cũng gian nan nhất. Triệu Tu Viễn nhìn Chu Thông, lại nhìn Trần Văn, đột nhiên như thể bị rút cạn toàn bộ khí lực, cả người uể oải sụp đổ. Hắn thua rồi. Thua luận lý mà hắn hằng coi thường. Thua kinh nghĩa mà hắn từng xem nhẹ. Sau cùng, lại thua cả sử luận mà hắn tự hào nhất. Thua đến tâm phục khẩu phục. Hắn mấp máy môi, dường như muốn nói điều gì. Rốt cuộc lại chỉ phát ra một tiếng thở dài thườn thượt. Hắn hướng về phía Trần Văn, chậm rãi cúi xuống tấm lưng cả một đời chưa từng gập lại.