Chương 96: Khế ước chữ tín (Trung) —— Chữ quan hai miệng

Nha môn phủ Giang Ninh, phòng ký áp. Nơi đây là chốn cơ mật trọng yếu của tri phủ đại nhân, ngày thường ngoại trừ sư gia tâm phúc, kẻ nhàn tạp thảy đều không được bước vào. Lý Đức Dụ không mặc bộ quan bào đỏ thắm thường ngày mà khoác chiếc áo kép nửa cũ nửa mới, tay bưng chén trà đặc đã nguội ngắt từ lâu, hai mắt đỏ ngầu nhìn chằm chằm vào chồng hồ sơ chất cao như núi trên án. Đối diện hắn là ba vị lão sư gia tóc hoa râm đang ngồi. Ba người này là kho luật lệ sống của phủ Giang Ninh, cả đời ăn cơm hình danh, từng chữ trong Đại Hạ Luật đều có thể được họ nhai nát đến mức nở hoa. Bên cạnh họ, Tô Thời cũng vừa được mời tới. Tô Thời ngồi lặng lẽ, tay cầm một cuốn mục lục tra cứu luật pháp đã sớm chỉnh lý xong, thần sắc thong dong, tùy thời chuẩn bị tiếp ứng. "Đông ông," Tiền sư gia đứng đầu xoa xoa khóe mắt cay xè, "Cách này của Trần tiên sinh thật sự khả thi sao?" Lý Đức Dụ nốc một ngụm trà nguội, cười nói: "Sao thế, đạo lý pháp luật của Sinh Ty Khoán này không tìm ra được à?" "Không phải không tìm ra, mà là... quá nguy hiểm." Tiền sư gia chỉ vào cuốn 《Đại Hạ Luật · Hộ Luật》 đang mở ra trước mặt, ngón tay run rẩy nhè nhẹ: "Chiếu theo luật lệ, phàm mua bán điền trạch, nô tỳ, gia súc mà không lập hồng khế thì xử phạt năm mươi trượng. Đây là điều khoản nhằm vào hàng có sẵn. Nhưng Sinh Ty Khoán này bán thứ của nửa năm sau, trong luật pháp gọi là khống khế. Nếu bị đám người ở Ngự Sử Đài nắm thóp, vu cho chúng ta tội đầu cơ bán khống thì mất mũ ô sa như chơi đấy!" Chân mày Lý Đức Dụ khóa chặt, chén trà trong tay dằn mạnh xuống bàn: "Chẳng lẽ không còn cách nào khác? Bổn quan đã nhận lời Trần tiên sinh thì cáo thị này nhất định phải phát! Lại còn phải phát sao cho danh chính ngôn thuận!" "Đại nhân xin chớ nóng nảy." Tô Thời nãy giờ vẫn im lặng bỗng cất tiếng, giọng điệu ôn nhu mà rõ ràng. Nàng lật mở cuốn sách trong tay, chỉ vào một dòng rồi đưa cho Tiền sư gia. "Tiền lão, ngài xem điều một trăm ba mươi bảy trong 《Đại Hạ Luật · Tạp Luật》." Tiền sư gia nhận lấy nhìn vào, cất giọng đọc: "Phàm điền mẫu dự thuê, nộp tiền thuê trước, lập ước làm bằng, quan phủ nghiệm chứng..." Hắn đọc đến nửa chừng bỗng ngẩng phắt đầu lên, trong mắt lóe tia tinh quang: "Ý của cô nương là..." "Chính là thế." Tô Thời mỉm cười: "Tiên sinh từng nói, luật pháp là chết, con người mới sống. Sinh Ty Khoán này danh nghĩa là khoán, thực chất là ước. Chúng ta không bán hàng, chúng ta bán là năng lực sản xuất." "Cũng giống như nông dân thuê trước ruộng đất vậy, tiền đặt cọc các thương hộ trả lúc này thực chất là thuê trước dâu tằm cùng khung cửi nửa năm tới của các phường dệt Ninh Dương. Chẳng phải chính là 'điền mẫu dự thuê, nộp tiền thuê trước' đó sao?" "Chỉ cần quan phủ nghiệm chứng, lập ước làm bằng, đây sẽ là khế ước thuê mướn hợp pháp, chứ chẳng phải khống khế trái luật." "Diệu! Quá đỗi tuyệt diệu!" Một vị Tôn sư gia khác không kìm được vỗ bàn tán thưởng: "Chiêu di hoa tiếp mộc này quả đúng là nét bút thần sầu! Đem một mối làm ăn đầu cơ nồng nặc mùi tiền đồng bao bọc thành một khế ước thuê trước để khuyến khích nông tang. Cái mũ này chụp xuống, vừa hợp với phép tắc của tổ tông, lại ăn khớp với quốc sách trọng nông, còn ai dám thốt nửa lời phản đối?" Lý Đức Dụ nghe mà hai mắt sáng rực. Đây chính là bản lĩnh của kẻ đọc sách! Không chỉ làm xong việc, mà còn chiếm trọn phần lý lẽ. "Tốt! Đã có luật để theo, có lệ để chiếu thì dễ làm rồi!" Lý Đức Dụ đứng dậy, rảo bước qua lại trong phòng, hưng phấn vung tay. "Tiền sư gia, ngươi lập tức thảo một bản cáo thị. Tiêu đề cứ lấy là: 《Cáo thị của phủ Giang Ninh về việc quy phạm thương mậu dự thuê nhằm bình ổn vật giá》." "Có ba điểm cốt yếu: Thứ nhất, thừa nhận tính hợp pháp của loại khế ước thuê trước này, quan phủ đứng ra bảo hộ. Thứ hai, nhấn mạnh đây là nhằm đả kích gian thương đầu cơ tích trữ, ổn định thị trường. Thứ ba, cũng là then chốt nhất, ngầm ám chỉ phàm khế ước nào có đóng hai dấu ấn của Đề học đạo và nha môn tri phủ, hễ phát sinh tranh chấp, quan phủ sẽ ưu tiên thụ lý." "Hai chữ 'ưu tiên' này chính là thếp thêm một lớp kim thân cho tờ giấy kia!" Ba vị sư gia nhìn nhau, đồng loạt chắp tay: "Đông ông cao minh! Đây đâu chỉ là cáo thị, rõ ràng là ban cho Sinh Ty Khoán một tấm kim bài miễn tử!" Lý Đức Dụ nhìn sắc trời ngoài cửa sổ đang dần sáng rõ, trong lòng vừa có nỗi hưng phấn của kẻ đánh bạc, lại có cả một tia thắc thỏm khôn nguôi. Hắn biết rõ, một khi cáo thị này dán ra, hắn xem như đã dốc cạn vốn liếng liều một phen. "Tô Thời." Lý Đức Dụ nhìn sang Tô Thời, trong mắt đong đầy vẻ kính trọng: "Thay ta chuyển lời tới Trần tiên sinh, vũ đài phía bổn quan coi như đã dựng xong rồi. Vở kịch còn lại xem hắn hát thế nào thôi." Tô Thời đứng dậy, cung kính đáp: "Đại nhân yên tâm. Tiên sinh nhất định không phụ lòng ngài." ... Cùng lúc đó, tại nha môn Tuần phủ. So với sự căng thẳng bận rộn nơi nha môn phủ Giang Ninh, nơi đây lại có vẻ u tĩnh và trang nghiêm khác thường. Là bậc quân chính tối cao của Giang Nam đạo, phủ đệ của Tuần phủ Triệu đại nhân toát ra một luồng khí thế không giận tự uy. Lúc này, bên trong hoa sảnh của sảnh thiên, hương trà lượn lờ. Đề học đạo Diệp Hành Chi đang ngồi ngay ngắn ở ghế khách, tay bưng chén Kiến Trản thượng hạng, thần sắc thong dong điềm tĩnh. Đối diện hắn là một trung niên mặc tiện phục, dung mạo nho nhã, chính là Giang Nam tuần phủ Triệu Văn Hoa. "Hành Chi huynh, sáng sớm đã đến bái phỏng, chẳng hay là vì việc của Ngụy công công kia chăng?" Triệu Văn Hoa gạt nhẹ bọt trà, ngữ khí không lộ buồn vui. Là quan phong khương đại thần, đối với những biến chuyển gió mây gần đây ở phủ Giang Ninh, hắn tự nhiên nắm rõ như lòng bàn tay. Sự ngang ngược hống hách của Ngụy công công khiến vị tuần phủ như hắn cũng rất gai mắt, song đó là gia nô của hoàng thượng, lại mang theo ý chỉ của nội đình mà đến, hắn cũng chẳng tiện trở mặt ngay. "Phủ đài đại nhân minh giám." Diệp Hành Chi đặt chén trà xuống, mỉm cười: "Ngụy yêm làm điều ngang ngược, lũng đoạn tơ sống, khiến dân oán sôi trào. Việc này nếu không giải quyết e rằng sẽ sinh ra biến loạn trong dân. Song đây rốt cuộc là chuyện kinh tế, hạ quan vốn là học quan, vốn dĩ không nên can dự." "Ồ?" Triệu Văn Hoa nhìn hắn với vẻ nửa cười nửa không: "Đã không nên can dự, vậy hôm nay Hành Chi huynh vì cớ gì mà đến?" "Hạ quan vì việc giáo hóa mà đến." Diệp Hành Chi từ trong tay áo rút ra một bản thảo mẫu, chính là bản sơ thảo của 《Giang Nam Phong Giáo Lục》 mà Trần Văn từng nhắc tới. "Phủ đài đại nhân vẫn luôn muốn chỉnh đốn thói xa hoa phù phiếm nơi Giang Nam, đề xướng sự vụ thực cầu chân. Hạ quan vô cùng tâm đắc. Nhưng công cuộc giáo hóa này chỉ dựa vào lời nói suông thì không xong, cần phải có điểm tựa hành động." Hắn chỉ vào bài văn viết về Sinh Ty Khoán trên bản thảo mẫu. "Kẻ tên Trần Văn này dẫu không có quan thân, song bài 《Luận tinh thần khế ước và giáo hóa thương nghiệp》 này lại viết vô cùng xuất sắc. Hắn nêu ra đạo kinh thương cốt ở chữ tín. Lần này Ninh Dương Thương Hội phát hành phiếu bán trước dẫu là vạn bất đắc dĩ, song cũng là một cơ hội giáo hóa tuyệt vời." "Nếu có thể mượn việc này khiến giới thương gia Giang Nam thấu hiểu đạo lý 'lập khế tất hành, một lời ngàn vàng', thì thương phong của phủ Giang Ninh ắt sẽ rạng rỡ đổi mới." Triệu Văn Hoa đón lấy bản thảo, lật giở đọc kỹ. Ánh mắt hắn dừng lại hồi lâu trên thiên văn chương dạt dào hùng hồn ấy, liên tục gật đầu. Bài viết có trình độ cực kỳ cao. Không nhắc nửa chữ đến tiền tài, toàn bài đều bàn về tín nghĩa, quy củ và trật tự. Nâng tầm một cuộc thương chiến một mất một còn lên tới tầm cao của đạo đức giáo hóa. "Có chút thú vị." Triệu Văn Hoa gấp bản thảo lại: "Ý của Hành Chi huynh là muốn bổn quan ủng hộ cái... Sinh Ty Khoán này sao?" "Không phải vậy." Diệp Hành Chi lắc đầu, kẻ am hiểu quan trường sâu sắc như hắn quyết không để cấp trên phải gánh tiếng xấu thế này: "Phủ đài đại nhân thân phận bậc nào, sao có thể đích thân nhúng tay vào việc buôn bán?" "Ý của hạ quan là, đại nhân chỉ cần ngầm đồng ý cho hạ quan lấy danh nghĩa Đề học đạo ký tên trên tờ 《Phong Giáo Lục》 này, xem như ấn phẩm khuyến học của quan phương phát hành ra ngoài." "Còn về Sinh Ty Khoán kia, chẳng qua chỉ là một bài văn mẫu, một trường hợp giáo hóa bên trong tập san mà thôi." "Nếu việc này thành, ấy là nhờ đại nhân giáo hóa hữu phương, chỉnh đốn phong khí thương nhân có công, chính tích này tự nhiên thuộc về đại nhân. Nhược bằng thất bại..." Diệp Hành Chi khựng lại, thần sắc nghiêm trang chắp tay vái dài. "Thì đó là do hạ quan nhìn người không rõ, là một phen đàm luận học thuật thất bại mà thôi. Chẳng hề có nửa phần can hệ tới Phủ đài đại nhân, tới nha môn Tuần phủ." Lời này nói ra kín kẽ giọt nước không lọt. Vừa cho Triệu Văn Hoa thể diện lẫn triển vọng chính tích, lại chủ động ôm trọn mọi rủi ro về mình. Triệu Văn Hoa nhìn Diệp Hành Chi, trong lòng thầm tán thưởng. Đây mới là cách hành xử của kẻ thức thời. Hắn ngẫm nghĩ một thoáng rồi rốt cuộc cất tiếng: "Đã là chuyện giáo hóa, Hành Chi huynh thân làm Đề học đạo tự nhiên phải dốc sức làm tròn bổn phận. Chỉ cần không trái với luật lệnh triều đình, tờ 《Phong Giáo Lục》 này... cứ liệu mà làm đi." "Còn về thứ khoán nọ..." Triệu Văn Hoa bưng chén trà lên, ý tiễn khách đã rõ: "Chỉ cần không gây ra nhiễu loạn, bổn quan... mấy ngày tới vừa khéo phải xuống các nơi tuần thị, sợ rằng không rảnh đoái hoài tới." "Hạ quan hiểu rõ." Diệp Hành Chi mừng rỡ, đứng dậy cúi rạp người thi lễ. Giây phút bước chân ra khỏi nha môn Tuần phủ, Diệp Hành Chi ngẩng đầu nhìn trời. Dẫu vầng thái dương chưa ló rạng hoàn toàn, song tầng mây đen dày đặc dường như đã nứt ra một kẽ hở. Tuần phủ ngầm thuận, chỗ dựa vững chắc này coi như đã chống đỡ lên rồi. ... Lúc quay về phân viện Giang Ninh thì trời đã đứng bóng. Diệp Hành Chi chẳng kịp nghỉ ngơi, đi thẳng tới sảnh nghị sự. Nơi đó, Tiền sư gia do Lý Đức Dụ phái tới cũng vừa vặn đặt chân đến, tay nâng bản thảo 《Cáo thị》 vẫn còn phảng phất mùi mực thơm. "Diệp đại nhân, thành rồi sao?" Trần Văn bước tới đón, vẻ mặt đầy mong đợi. "Thành rồi." Diệp Hành Chi thuật lại thái độ của tuần phủ một lượt, dẫu không có công văn ủng hộ, nhưng câu "không rảnh đoái hoài tới" kia chính là tín hiệu cho phép lớn nhất. "Tốt!" Trần Văn quay đầu nhìn sang Tiền sư gia: "Tiền sư gia, bản cáo thị này, trước giờ Tý đêm nay ta muốn thấy nó dán kín khắp các cổng thành cùng bảng cáo thị của phủ Giang Ninh." "Trần tiên sinh cứ yên tâm!" Tiền sư gia vỗ ngực: "Sai dịch trong phủ nha đều đã chuẩn bị sẵn hồ dán, chỉ đợi đông ông đóng dấu là lập tức dán khắp toàn thành." "Đa tạ." Trần Văn hít sâu một hơi, ánh mắt quét qua từng người đang có mặt. Con đường quan trường đã san bằng, hố sâu luật pháp đã lấp kín. Song đây vẫn chưa phải là hồi kết. Đây mới chỉ là bước chân đầu tiên trên chặng vạn dặm trường chinh. Kế tiếp, chính là phải rèn đúc ra thanh Thượng Phương bảo kiếm này trên thực tế. "Tô Thời." Trần Văn cất tiếng gọi. "Học trò có mặt." "Chu Thông bảo ngươi chuẩn bị vật liệu chống làm giả, đã tới cả chưa?" "Đã tới. Thợ già thức đêm làm gấp, giấy vỏ dâu cánh ve cùng chu sa tử kim đều đã đưa vào kho." "Tốt." Trần Văn gật đầu, đám đệ tử này làm việc quả thực khiến hắn an lòng. "Vạn sự đã đủ." "Đêm nay, chúng ta sẽ hoàn thành công đoạn cuối cùng này." "Đúc kiếm!"