Chương 90: Ấu trùng mọt đậu Hà Lan

Một hạt đậu Hà Lan chỉ có thể giữ lại một ấu trùng mọt đậu Hà Lan duy nhất, còn có một nguyên nhân khác: kích thước to lớn của con mọt trưởng thành. So với các loài mọt đậu khác, thân hình mọt đậu Hà Lan thô to nhất. Bởi vậy khi hóa thành trùng, nó cần một căn phòng rộng rãi hơn hẳn đồng loại. Trong khi đó, một hạt đậu Hà Lan lại quá chật chội đối với hai con mọt; dẫu chúng có nép sát vào nhau thì không gian vẫn không đủ. Nhu cầu về không gian ấy khiến mỗi hạt đậu cuối cùng chỉ có thể nuôi sống một ấu trùng duy nhất, còn những con khác chỉ có một con đường cùng: chết. Đậu tằm cũng như đậu Hà Lan, đều rất được mọt đậu Hà Lan ưa chuộng. Thế nhưng ở đậu tằm, số lượng ấu trùng sống sót lại nhiều hơn hẳn. Mỗi hạt đậu tằm có thể dung nạp khoảng năm sáu ấu trùng, thậm chí nhiều hơn; mỗi con đều sở hữu một ngăn riêng biệt, không ai quấy rầy. Ở đậu tằm, ấu trùng mọt đậu Hà Lan có thể sống bầy đàn; còn ở đậu Hà Lan, chỉ kẻ đơn độc mới mong sống sót. Phần trong cùng của hạt đậu Hà Lan tương đương với ruột bánh mì, còn phần bên ngoài tựa như vỏ bánh. Lúc ban đầu, từng ấu trùng sẽ gặm nhấm thứ "bánh mì" ở nơi chúng với tới, và khi ấy phần chúng ăn được chỉ là lớp vỏ ngoài. Lớp vỏ này sẽ dần dà cứng lại, mà phần ngon lành nhất vẫn là ruột bánh bên trong. Nếu ấu trùng không thể tiến vào trung tâm hạt đậu, nó sẽ vì không ăn được ruột bánh mà bỏ mạng. Nhưng đậu tằm thì khác; nhờ kích thước khá lớn, so với đậu Hà Lan, đậu tằm là một ổ bánh mì khổng lồ. Bên trong hạt đậu tằm có hai lá mầm dẹp bằng phẳng, mỗi con ấu trùng chỉ cần không ngừng tiến về phía trước là đều có thể tìm thấy phần thức ăn mình muốn trong ổ bánh mì to lớn ấy. Tôi đã đếm thử số trứng mọt đậu Hà Lan trong một vỏ quả đậu tằm, trong đó có khoảng năm sáu con ấu trùng đang sống. So với vỏ quả đậu Hà Lan, một quả đậu tằm có thể đồng thời cung cấp đủ không gian sinh tồn cho năm sáu ấu trùng. Ở đậu tằm không hề xảy ra tình cảnh giống như trong chốn nương thân của đậu Hà Lan; mọi thành viên ở đây đều sống được, không đến mức vì một con chiếm cứ vùng trung tâm mà đẩy những con còn lại vào chỗ chết. Từng ấu trùng trong hạt đậu tằm đều có thể sinh trưởng bình thường, duy trì cảnh con đàn cháu đống cho gia tộc mọt. Tình trạng lãng phí thức ăn của ấu trùng ở đậu tằm cũng không hề rõ rệt; nguồn cung dồi dào không hề biến thành mảnh đất cho sự hoang phí. Nếu mọt mẹ rải kín trứng lên quả đậu tằm, lý do của hành động ấy tôi còn có thể hiểu được. Bởi đậu tằm có đủ thức ăn cho ấu trùng sống sót, hơn nữa nguồn thức ăn này lại rất dễ kiếm. Thế nhưng việc mọt mẹ cũng dùng cách đẻ trứng vô tội vạ ấy lên quả đậu Hà Lan — nơi không gian lẫn thức ăn đều vô cùng thiếu thốn — lại khiến tôi vô cùng khó hiểu. Tại sao người mẹ này lại nỡ để con cái mình chịu nỗi giày vò của cơn đói khát? Tại sao nó lại để ngần ấy ấu trùng phải chịu cảnh bỏ mạng chỉ vì một hạt đậu cỏn con không đủ chia nhau? Ở nhiều loài côn trùng, tình trạng thiếu tầm nhìn xa như thế tuyệt đối không bao giờ xảy ra. Chẳng hạn như tò vò, bọ hung, bọ chôn xác... do những món cao lương mỹ vị chúng ăn rất khó tìm lại vô cùng hiếm hoi, nên chúng kiểm soát việc sinh sôi cực kỳ nghiêm ngặt. Buồng trứng của các loài này chịu sự chi phối của một năng lực dự liệu, năng lực ấy giúp số lượng ấu trùng luôn tỉ lệ thuận với lượng thức ăn có thể cung ứng. Khác với cách "kế hoạch hóa sinh đẻ" theo lượng thức ăn của bọn bọ hung, nhặng xanh ký sinh trên xác chết lại có nguồn thức ăn vô tận, thế nên chúng tùy tiện đẻ trứng chất đống trên những khối thịt rữa. Nhặng xanh chẳng cần bận tâm thức ăn có đủ cho ấu trùng hay không, chúng cứ việc đẻ ra vô số giòi bọ. Lại có những loài côn trùng dùng cách khác để bù đắp phần thức ăn thiếu hụt: cướp đoạt. Hành vi tranh cướp thức ăn này có thể khiến hàng loạt ấu trùng gặp tai ương ngập đầu. Các loài bọ cánh cứng họ Ban miêu chính là phường cướp đoạt thức ăn của kẻ khác; vào thời khắc sinh tử ngàn cân treo sợi tóc, chúng sẵn sàng ôm trọn thức ăn của giống loài khác vào lòng. Xem ra, trên bảng tổng kết của sự sống, quy luật phát triển của vạn vật không hề giống như loài mọt đậu Hà Lan. So với hành vi sinh đẻ có kế hoạch của bọ hung, mọt mẹ không biết dùng biện pháp kiềm chế sức sinh sản để bù đắp cho sự thiếu hụt thức ăn. Còn so với những loài côn trùng tranh đoạt của kẻ khác, mọt đậu Hà Lan cũng chẳng hiểu được nỗi khổ tâm bất đắc dĩ phải đi cướp bóc để tăng nhân khẩu. Hành vi của mọt mẹ không có được tầm nhìn xa như những người mẹ côn trùng khác; so với họ, nó tỏ ra hết sức ngu muội. Nó tùy tiện rải trứng khắp nơi, chẳng buồn nhọc công tìm kiếm cho đàn con một chốn nương thân thích hợp. Dưới ánh mặt trời, nó chỉ mải mê đẻ trứng lên những hạt đậu Hà Lan mà nó ưa thích, còn không gian cùng lượng thức ăn trong đó ra sao thì tuyệt nhiên không ngó ngàng, mặc cho lũ con chết rũ bên trong. Mọt mẹ đẻ trứng nhiều đến mức điên rồ, hành vi ấy thực sự khiến tôi không tài nào hiểu nổi. Trước tình cảnh ấy, tôi đoán đậu Hà Lan vốn không phải là nguồn thức ăn và chốn cư ngụ ban đầu mà mọt đậu Hà Lan lựa chọn. Tôi cho rằng mục tiêu sớm nhất của nó phải là đậu tằm, bởi đậu tằm có không gian rộng rãi hơn, đủ sức cho nhiều ấu trùng cùng sinh tồn và trưởng thành. Nhờ vào đậu tằm, số lượng trứng mọt đẻ ra mới không quá lệch pha với lượng thức ăn cung ứng. Hơn nữa, trong tất cả các loại đậu, đậu tằm có nguồn gốc sớm nhất. Những hạt đậu to lớn của nó từ thời cổ đại đã thu hút sự chú ý của muôn người. Đối với những bộ tộc chưa đủ ăn, đậu tằm hiển nhiên trở thành nguồn lương thực quan trọng có giá trị cao, tiện tay là hái được. Nhờ giá trị thiết thực ấy, người ta bắt đầu gieo trồng loài cây này trên đồng ruộng hoặc trong vườn tược. Nền nông nghiệp cũng bắt đầu manh nha từ chính những hoàn cảnh như thế. Nền văn minh của chúng ta do những người di cư từ Trung Á mang lại. Họ dùng gỗ tròn đẽo thành xe, thắng những con bò có bờm rậm rạp vào trục kéo, trải qua muôn vàn gian khổ mới mang được đậu tằm, đậu Hà Lan, các loại ngũ cốc cùng những đàn bò cừu đến cho chúng ta. Trong đó, ngũ cốc là thứ lương thực chống đói hữu hiệu. Họ còn đem lại công cụ bằng đồng đỏ, thứ công cụ kim loại sớm nhất của loài người. Vậy thì, liệu những người di cư Trung Á khi mang đậu tằm đến cho chúng ta, có mang theo cả mọt đậu Hà Lan hay không? Chúng ta hoàn toàn có quyền hoài nghi điều đó, bởi mọt đậu Hà Lan trông rất giống một giống loài bản địa. Theo quan sát của tôi, mọt đậu Hà Lan đánh thuế lên toàn bộ những loài thực vật tự mọc ở vùng này, chẳng hạn như các cây họ Đậu. Những loài cây họ Đậu này có những nụ hoa tuyệt đẹp cùng những quả đậu dài và xinh xắn. Chúng mọc trên những bụi đậu sơn ly trong rừng, chưa từng khơi dậy lòng tham của con người. Hạt của chúng không lớn, nhỏ hơn đậu Hà Lan rất nhiều. Thế nhưng những kẻ trú ngụ bên trong lại gặm nát vỏ của từng hạt một, đủ thấy giòi bọ sinh sôi nảy nở trên những loài đậu này thịnh vượng đến nhường nào. Mỗi quả đậu sơn ly lớn có hơn hai mươi hạt, số lượng vô cùng phong phú. Ngay cả những cây đậu Hà Lan sai quả nhất cũng không thể sánh bằng. Đậu sơn ly lớn không chỉ nhiều hạt mà phần bã thừa cũng không đáng kể, nhờ thế có thể nuôi sống gần như toàn bộ lũ côn trùng ký sinh bên trong. Đôi khi gặp lúc đậu sơn ly khan hiếm, mọt đậu Hà Lan sẽ chọn những loại quả có mùi hương tương tự, ví như đậu dại, rồi đẻ trứng lên đó, dẫu cho hạt đậu dại không đủ nuôi sống toàn bộ ấu trùng. Trong hoàn cảnh ấy, mọt mẹ vẫn đẻ trứng rất nhiều. Vào thời kỳ đầu, nhờ hạt của loài cây này tương đối to nên vẫn có thể cung cấp lượng thức ăn tương đối đầy đủ. Nếu mọt đậu Hà Lan không phải loài bản địa mà là kẻ ngoại lai, ta có thể tin rằng loài thực vật đầu tiên mà nó khai thác chính là đậu tằm; nhưng nếu nó thực sự là giống bản địa, thì đậu sơn ly lớn rất có thể chính là mục tiêu khai phá đầu tiên của nó. Vào thời tiền sử, tức là từ nhiều thế kỷ trước, đậu Hà Lan đã được thu hoạch trong những mảnh vườn nhỏ. Đậu tằm — thứ cây được con người khai phá trước cả đậu Hà Lan — vào lúc này tỏ ra kém cạnh, bèn bị con người ruồng rẫy, song loài mọt thì không làm vậy. Dẫu thời thế đổi thay, nông nghiệp không ngừng cải tiến, đậu Hà Lan rốt cuộc đã thay thế đậu tằm, nhưng loài mọt sau khi dựng xây tổ ấm trên hạt đậu Hà Lan vẫn không hề từ bỏ đậu tằm và đậu sơn ly lớn. Đậu Hà Lan thu hoạch ngày nay thuộc về hai chủ nhân: mọt đậu Hà Lan và con người. Mọt đậu Hà Lan thu xong phần thuế của mình rồi mới để lại chỗ đậu còn lại cho chúng ta. Côn trùng dựa vào thứ lương thực hảo hạng do con người làm ra để sinh sôi nảy nở, lối ký sinh để duy trì nòi giống ấy xét ở một góc độ nào đó chính là sự thoái hóa. Kỹ thuật nâng cao sản lượng lương thực của con người chưa thể coi là hoàn hảo, và lũ mọt trên phương diện này cũng chẳng hơn gì chúng ta. Có điều chúng nhờ vậy mà trở nên cần kiệm, biết phân chia và tận dụng nguồn thức ăn hữu hạn một cách hợp lý để thu về nhiều mối lợi hơn. Những con mọt đậu Hà Lan gửi gắm gia đình vào đậu tằm và đậu sơn ly đã giúp giảm bớt tỉ lệ tử vong của ấu trùng, mỗi con ấu trùng đều có một ngăn nhỏ riêng để nương thân. Nhưng phần lớn ấu trùng sinh trưởng trong hạt đậu Hà Lan, vì thiếu thốn thức ăn lại quá đông kẻ tranh giành, cuối cùng vẫn khó lòng thoát khỏi số kiếp diệt vong. Tôi không muốn lãng phí thêm thời gian cho vấn đề này nữa, giờ là lúc quan sát tình trạng của ấu trùng mọt đậu Hà Lan duy nhất còn sống sót trong hạt đậu. Anh chị em của nó đều đã chết sạch, nhưng cái chết ấy chẳng liên quan trực tiếp gì đến con sâu nhỏ đáng thương này, đơn giản là nó may mắn hơn mà thôi. Sinh vật bé nhỏ ấy nằm ngay chính giữa hạt đậu, một nơi tĩnh mịch tuyệt đối, ngày ngày gặm nhấm thức ăn xung quanh, và đó cũng là công việc duy nhất nó phải làm. Cái ổ chứa cái bụng núng nính thịt của nó dần trở nên rộng rãi nhờ những lần gặm nhấm ấy. Thân hình ấu trùng rất ưa nhìn, béo tròn múp míp, toàn thân phát ra ánh sáng bóng bẩy. Hễ bị tôi quấy rầy, cơ thể nó liền vặn vẹo chầm chậm, lười biếng vô cùng. Nó còn khẽ lắc đầu như một cách phản đối sự quấy nhiễu của tôi. Thôi thì cứ để nó yên tĩnh trở lại. Ấu trùng mọt đậu Hà Lan lớn rất nhanh, trước khi mùa hè ập đến, nó đã bắt đầu chuẩn bị cho chuyến đào thoát sau này. Giờ đây hạt đậu đã trở nên vô cùng cứng cáp, ấu trùng hiểu rằng tương lai mình không thể mở đường xuyên qua lớp vỏ cứng này được nữa. Thế là nó bắt tay vào hành động từ sớm, dùng đôi hàm khéo léo và cứng cáp đục một cái hốc tròn trên hạt đậu để làm cửa thoát thân mai sau. Độ khéo léo của hàm mọt đậu thậm chí còn hơn cả lưỡi dao chạm khắc ngà voi của con người. Bên trong hốc đào rất sạch sẽ, tổng thể tròn trịa vô cùng. Nhộng khi biến thái cần một môi trường tương đối yên tĩnh, bởi vậy ngoài việc chuẩn bị sẵn hốc thoát hiểm, duy trì sự tĩnh mịch cũng là điều tối cần thiết. Những kẻ xâm nhập có thể men theo hốc này vào quấy nhiễu con nhộng, mà một con nhộng không chút phòng bị vào thời điểm ấy sẽ rơi vào hoàn cảnh nguy hiểm nhất. Vì thế, chiếc hốc sau này sẽ được bịt lại, nhưng bịt sao cho khéo lại là một công việc đòi hỏi kỹ thuật cao. Mọt đậu Hà Lan đào lỗ thoát bằng cách gặm nhấm chất bột bên trong mà không để lại bất kỳ mẩu vụn nào. Khi đào tới lớp biểu bì của hạt đậu, nó sẽ dừng lại. Vỏ đậu là một lớp màng mỏng trong suốt, tấm bình phong này vừa vặn bảo vệ côn trùng trong lúc lột xác, ngăn chặn những kẻ mang dã tâm bên ngoài lớp màng. Thế nhưng lớp màng mỏng ấy dù che chở mọt đậu khỏi kẻ xâm lăng, đồng thời cũng tạo ra chút cản trở cho chính bản thân nó, bởi khi mọt trưởng thành muốn di chuyển ra ngoài, lớp màng sẽ biến thành một chướng ngại vật. Có điều, đối với chướng ngại này, mọt đậu Hà Lan ngay từ thuở ấu trùng đã nghĩ ra cách thích hợp để đối phó. Con ấu trùng sẽ khắc từ bên trong một rãnh khuyết có lực cản rất nhỏ, bao quanh khít khao lấy chiếc nắp ấy. Như vậy, đến khi ấu trùng lột xác thành mọt trưởng thành, nó chỉ cần dùng một chút sức mọn, khẽ húc trán hoặc vai vào là có thể cạy miếng tròn nhỏ kia ra, khiến nó rơi xuống. Trong trang viên tăm tối ấy, lỗ thoát thân trông chẳng hề rõ ràng. Xuyên qua lớp vỏ bán trong suốt của hạt đậu, lỗ thủng nom tựa như một đốm tròn lớn. Nhìn từ bên ngoài, tuyệt nhiên không thể thấy được những gì đang diễn ra bên trong. Chiếc cửa sổ trời này xem ra là một phát minh cừ khôi, ngăn ngừa kẻ xâm lăng vô cùng hiệu quả. Lại thêm việc mọt đậu chỉ cần dùng vai huých nhẹ một cái là nắp sẽ rơi ra, mở ra hy vọng trốn thoát cho bản thân. Liệu chúng ta có nên dành lời tán thưởng cho phát minh này của mọt đậu Hà Lan không? Lẽ nào mọt đậu thật sự biết thi công theo đúng tiến độ của bảng thiết kế công trình? Nó thật sự biết lên kế hoạch cho một công trình sao? Nếu đúng là vậy, phát minh này quả thực hoàn hảo khôn xiết. Nhưng tôi vẫn muốn kiểm chứng lại rồi mới đưa ra kết luận. Tôi bóc lớp vỏ bán trong suốt của hạt đậu ra. Để giữ ẩm và tránh cho nó bị khô quá nhanh, tôi đặt hạt đậu vào trong ống nghiệm thủy tinh. Ấu trùng mọt đậu dường như chẳng hề bận tâm, quá trình sinh sôi trong ống nghiệm vẫn diễn ra rộn ràng. Và khi thời điểm thích hợp đến, nó vẫn tiến hành các bước chuẩn bị cho cuộc đào thoát tương lai. Khi lớp vỏ chưa bị bóc đi, mọt đậu khoét lỗ đến một mức độ nhất định, tức là khi lớp vỏ sắp sửa bị chọc thủng, nó sẽ dừng việc gặm nhấm lại. Lúc ấy vỏ đậu không hề bị tổn hại, lại trở thành một tấm bình phong che chắn tự nhiên. Nhưng sau khi lớp vỏ bị tôi bóc đi thì tình hình sẽ ra sao? Kết quả hoàn toàn khác biệt. Việc đào hốc vẫn diễn ra như thường, mọt đậu không ngừng gặm nhấm chất bột cho đến khi cửa thoát mở toang. Cửa thoát này rõ ràng là một kiệt tác tinh xảo, có thể coi là hoàn mỹ, hệt như vẫn còn một lớp vỏ đậu bao bọc bên ngoài vậy. Song lần này, những kẻ xâm nhập có thể dễ dàng chui tọt vào bên trong hạt đậu, khiến ấu trùng mọt đậu rơi vào mối đe dọa nghiêm trọng. Ấu trùng mọt đậu Hà Lan vốn chẳng hề ý thức được mối nguy hiểm đang rình rập, việc nó đột ngột ngừng gặm khi chạm tới lớp vỏ hạt hoàn toàn là do lớp vỏ đó không hợp khẩu vị của nó. Thế nhưng thói kén ăn này lại tình cờ tạo ra một lớp màng bảo vệ tự nhiên cho chính bản thân con mọt. Đây quả là một kỳ tích nhỏ nhoi đầy trùng hợp, tương tự như việc các vật chất kết tinh có thể tập hợp một lượng lớn nguyên tử lại theo một trật tự hoàn hảo. Vào khoảng tháng Tám, sớm hay muộn gì thì trên mỗi hạt đậu cũng sẽ xuất hiện những đốm đen hình sao, không một hạt nào ngoại lệ. Những đốm đen hình sao ấy thực chất chính là cửa sổ để mọt đậu bước ra thế giới bên ngoài. Đến tháng Chín, những ô cửa này sẽ mở toang hoàn toàn, tựa như chiếc nắp đã rơi rụng xuống đất. Lúc này, không khí bên trong hạt đậu hòa quyện với bầu khí quyển trong lành bên ngoài, mang lại luồng sinh khí tươi mới cho nơi ở của mọt đậu. Mọt đậu đã hoàn tất quá trình lột xác, nó khoác lên mình bộ cánh rực rỡ rồi ung dung bước ra khỏi miệng hang, đó cũng là diện mạo hoàn chỉnh cuối cùng của nó. Đây là mùa hoa nở rộ, những cơn mưa rào bất chợt đã đánh thức muôn hoa. Trong tiết thu tuyệt đẹp ấy, những kẻ di cư trên hạt đậu ghé thăm từng nụ hoa, mang theo trọn vẹn niềm hân hoan của mùa thu. Đến khi mùa đông gõ cửa, chúng bèn tìm tới những nơi trú ẩn thông thường để trải qua chuỗi ngày lạnh giá. Bên cạnh đó, cũng có những kẻ di cư chẳng vội vã rời khỏi ngôi nhà hạt giống đã gắn bó từ thuở ấu thơ. Mùa đông khắc nghiệt ập đến, chúng vẫn nán lại trên hạt giống, ẩn mình sau chiếc nắp đóng kín, giữ nguyên trạng thái bất động. Những sinh vật nhỏ bé ấy hết sức cẩn thận để chiếc nắp không bị chấn động. Chiếc nắp chỉ phát huy công dụng đặc thù trên đường rãnh có lực cản yếu ấy vào đúng lúc giữa hè sang, cũng là thời điểm những kẻ đến sớm và người đến muộn hội ngộ, cùng nhau bắt đầu công việc của mình trong mùa hoa đậu nở rộ. Các phương thức hoạt động đa dạng mà côn trùng thể hiện theo bản năng chính là biểu hiện quan trọng nhất của sự kỳ diệu trong sự sống, đối với những người say mê quan sát, đó là một niềm vui tột bậc và một sức cám dỗ khôn cùng. Dẫu vậy, tôi hiểu rằng không phải ai cũng coi việc quan sát côn trùng là một thú vui tao nhã. Thông thường, những người có sở thích này chẳng mấy khi được kẻ khác coi trọng. So với các bản báo cáo quan sát tỉ mỉ, những kẻ theo chủ nghĩa công lợi lại chỉ chăm chăm nhìn vào nắm đậu nhỏ bé vừa bị mọt gặm mất trước mắt mình. Ngày nay, chúng ta tìm hiểu tập tính của côn trùng là để ngày mai bảo vệ lương thực của mình tốt hơn khỏi sự quấy phá; những kẻ cho rằng điều vô dụng hôm nay sang ngày mai cũng chẳng có ích gì chính là những người thiếu niềm tin. Đừng bao giờ bài xích những quan niệm không màng tới được mất thiệt hơn, kẻo mai sau sẽ phải hối tiếc. Tư tưởng con người sau khi được mài giũa và đúc kết sẽ ngày một trở nên thông tuệ. Dẫu giờ đây chúng ta cũng như loài mọt đậu Hà Lan đều sống dựa vào hạt đậu tằm, nhưng con người ngoài thức ăn để nuôi thân còn cần có tri thức để tồn tại. Hãy nhớ rằng, đậu tằm chẳng thể nào so sánh được với trí tuệ và tri thức. Tri thức tựa như một chiếc cối nhào bột kiên cố, bên trong chứa đựng khối bột mang tư tưởng tiến bộ, và khối bột ấy sẽ không ngừng lên men trong lòng chiếc cối vững chãi kia. Tư duy dạy cho chúng ta rất nhiều điều, nó mách bảo rằng những người buôn bán hạt giống chẳng việc gì phải coi mọt đậu Hà Lan là kẻ thù. Bởi lẽ hạt đậu trước khi đưa vào kho đã bị mọt đậu gặm nhấm rồi, mà những hạt đã bị gặm lại chẳng hề gây ảnh hưởng xấu tới các hạt còn nguyên vẹn. Hạt đậu con người dùng làm thức ăn sẽ không có mọt, vì khi thời cơ trưởng thành đã chín muồi, mọt đậu sẽ bay khỏi kho lương, bằng không chúng sẽ chết. Mọt đậu Hà Lan không coi kho thóc là nơi định cư, càng chẳng phải chủ nhân của nhà kho. Chúng cần không khí trong lành, ánh nắng ấm áp và bầu trời tự do. Mọt đậu tỏ ra thờ ơ với vỏ quả đậu, chúng chỉ cần liếm láp vài ngụm mật hoa là đã đủ thỏa mãn. Ngoài ra, những hạt đậu xanh tươi non mà ấu trùng mọt đậu ưa thích lúc này đang sinh trưởng và ẩn sâu trong lớp vỏ quả. Do đó, mọt đậu không hề sinh sôi với số lượng quá ồ ạt. Kho lương không phải nơi mọt đậu Hà Lan hoành hành ngang ngược, cánh đồng mới thực sự là nơi phát sinh tai họa. Ngoài đồng ruộng, số lượng mọt đậu vô cùng đông đảo, con nào con nấy nhỏ thó mà nhanh nhẹn, như đang giễu cợt sự bất lực của con người. Mặc cho người làm vườn có xua đuổi rầy la thế nào, chúng vẫn thản nhiên làm công việc của mình. Do đó, đồng ruộng mới là nơi lý tưởng nhất để giám sát loài mọt đậu. Chúng vô phép vô tắc như vậy, nhưng may mắn thay chúng ta vẫn còn có những người trợ giúp. Người trợ giúp mà tôi nhắc đến chính là một bầy ong nhỏ, những dũng sĩ kiên cường bảo vệ hạt đậu. Tôi làm quen với bầy ong này vào tuần đầu tiên của tháng Tám, đúng vào thời điểm mọt đậu trưởng thành bắt đầu cuộc thiên di. Ong cái có phần bụng màu đen mang theo vòi khoan, đầu và ngực đều mang sắc đỏ cam. Ong đực khoác lên mình bộ lễ phục đen tuyền, vóc dáng nhỏ nhắn hơn ong cái một chút. Cả ong đực lẫn ong cái đều sở hữu đôi râu dài dạng sợi và những chiếc chân màu đỏ nhạt. Rất nhiều ong nhỏ chui ra từ chỗ lũ mọt, ngay trong chiếc bình miệng rộng cổ ngắn của tôi — nơi tôi dùng để nuôi dưỡng côn trùng. Lũ ong ẩn náu bên trong hạt đậu, chúng đục một lỗ nhỏ ngay chính giữa chiếc nắp tròn trên vỏ hạt, chiếc lỗ mà loài côn trùng cánh cứng họ vòi voi này vừa tạo ra để chuẩn bị đào thoát không lâu sau đó. Hành động của lũ mọt tình cờ lại mở ra lối thoát cho bầy ong nhỏ. Đúng vào thời điểm ấu trùng mọt đậu Hà Lan chuẩn bị lột xác, đàn ong nhỏ lũ lượt kéo đến trước cửa hạt đậu, lúc này đám ấu trùng đang đục lỗ để sửa soạn di dời. Ong nhỏ dùng râu dò xét hạt đậu, cuối cùng tìm ra chỗ vỏ mỏng manh hơn cả. Kế đó, nó dựng đứng chiếc ngòi nhọn hoắt cắm vào vỏ quả, rồi khoan xuyên qua lớp vỏ đậu yếu ớt. Dù ấu trùng mọt đậu Hà Lan có trốn sâu đến đâu, dù còn là nhộng hay ấu trùng, cũng đều bị ong nhỏ chạm tới. Lúc này ấu trùng mọt đậu Hà Lan hay nhộng vẫn còn trong trạng thái mơ màng, hoàn toàn không có khả năng phòng ngự hay phản kháng, mặc cho ong nhỏ hút cạn đến mức chỉ còn trơ lại một lớp da ngoài thảm hại. Đối với loài ong nhỏ này, tôi cũng chẳng thể để chúng sinh sôi quá nhiều. Bởi lẽ nếu số lượng ong nhỏ tăng lên, ắt sẽ cần một lượng mọt đậu Hà Lan tương ứng làm thức ăn cho chúng. Chao ôi, thật đáng tiếc biết bao. Dẫu chúng là những kẻ trợ thủ đắc lực của chúng ta trên đồng ruộng, nhưng chúng ta cũng chẳng có cách nào vẹn toàn hơn được.