Chương 93: Côn trùng ăn rệp

Một cơ duyên tình cờ đã giúp tôi hiểu thêm về loài côn trùng lấy rệp vừng làm thức ăn, điều mà trước đó tôi luôn muốn quan sát tường tận. Lũ rệp vừng sống trong các nốt sần trên cây Đốc Nhục Hương, chỉ cần lớp vỏ sần ấy chưa nứt ra, chúng có thể an ổn sống bên trong mà chẳng sợ bất kỳ kẻ xâm nhập nào quấy nhiễu. Thế nhưng vì khô hanh, nốt sần sớm muộn cũng nứt toác, tự động mở ra, và đây cũng là điều kiện tiên quyết để bầy rệp vừng di cư. Một khi nốt sần nứt nẻ, những kẻ săn rệp vốn không thể tự phá vỏ đang chực chờ bên ngoài rốt cuộc cũng có được cơ hội. Dưới tác dụng của quang hợp, khoáng chất trong không khí và thổ nhưỡng được chuyển hóa thành các hợp chất hữu cơ, tạo nên một kho dự trữ nhiệt lượng khổng lồ. Muôn loài động vật đều nương nhờ vào nguồn năng lượng mặt trời tích lũy trong kho chứa này để duy trì sự sống. Mỗi dạng sinh mệnh lại có phương thức riêng để tinh luyện và chắt lọc nguồn năng lượng từ tự nhiên, mà muốn chuyển hóa các thành phần hóa học truyền qua thức ăn vào cơ thể thành chất dinh dưỡng một cách đơn giản, đòi hỏi một quá trình vô cùng tỉ mỉ. Nhiệm vụ này phải trải qua sự hợp tác liên tục mới có thể hoàn thành, và nó được thể hiện rõ ràng nhất ở các sinh vật nhỏ bé. Những sinh mệnh tí hon ấy dùng lòng kiên nhẫn để biến thứ vốn chẳng có mấy giá trị thành tinh hoa trong cơ thể, từng chút từng giọt chắt lọc ra, rồi dâng nguồn thức ăn ấy cho chim muông hoặc côn trùng. Cứ thế qua từng tầng từng lớp của chuỗi thức ăn, sau cùng các loài thú lớn có được miếng ăn, và con người chúng ta cũng có phần lương thực của mình. Trong số những sinh mệnh nhỏ bé mà tôi vừa nhắc tới có loài rệp vừng. Đừng thấy chúng bé nhỏ mà coi thường, bên trong cơ thể chúng chứa đựng lượng dưỡng chất vô cùng phong phú. Những con rệp non nớt, mẫm mạp nhiều không đếm xuể. Cái bụng căng tròn của chúng chứa đầy dịch mật ngọt ngào, có thể cung cấp nguồn nước cho các sinh mệnh khác. Có điều, phải nhờ đến sự đóng góp của hàng ngàn hàng vạn con rệp mới chắt lọc ra được một giọt mật, song khả năng sinh sản của chúng mạnh mẽ đến mức chúng ta chẳng bao giờ phải lo thiếu hụt số lượng. Giữa những kẽ đá bị ánh mặt trời vôi hóa mọc lên vài bụi cây Đốc Nhục Hương, trong khe đá cằn cỗi ấy, dưỡng chất mà bụi cây hấp thu được vô cùng ít ỏi, chỉ có chút nước mưa còm cõi cùng một ít muối khoáng phong hóa từ đá tảng, thế mà loài cây này vẫn cứ thế tốt tươi. Lũ rệp sống trên cây Đốc Nhục Hương dùng cách của riêng mình để cung cấp dưỡng chất duy trì sự sống cho các loài động vật bậc cao hơn. Nhựa của cây Đốc Nhục Hương tỏa ra một thứ mùi kỳ lạ, không phải loài côn trùng nào cũng chịu nổi. Thế nhưng bầy rệp vừng lại mê mẩn thứ mùi này, chúng chẳng những không chê bai mà còn coi đó là món mỹ vị tuyệt vời. Cây Đốc Nhục Hương sơ chế các khoáng chất trong đá, và thứ vật chất thô ấy trở thành đối tượng tinh luyện của bầy rệp. Chúng hút lấy tinh hoa, rồi tiến hành tinh luyện thêm một lần nữa, rốt cuộc biến thành nguồn dinh dưỡng cao cấp. Có lẽ một ngày nào đó sẽ có chú chim nhỏ ăn phải lũ rệp này, khi ấy khoáng chất thô kệch ban đầu đã được chuyển hóa thành món ăn thượng hạng trong bụng rệp. Loài sâu bọ thấp kém bậc nhất trong giới động vật này dùng chiếc dao mổ tí hon của mình rạch nách lá cây Đốc Nhục Hương, phiến lá phồng lên tạo thành một vật thể tựa như kho chứa. Bầy rệp cứ thế sinh sôi nảy nở bên trong, con nào con nấy ăn đến đẫy đà tròn trịa. Đến cuối tháng Tám, vài nốt sần hình cầu đẹp nhất trên cây Đốc Nhục Hương của tôi bắt đầu xuất hiện vết nứt, đó là những nốt sần chín sớm. Chẳng mấy ngày sau, dưới ánh nắng gay gắt thiêu đốt, tôi thấy một nốt sần trong số đó đã toác ra ba khe nứt, vài giọt dịch nhầy như giọt lệ rỉ ra từ bên trong. Lũ rệp vừng chen chúc xô đẩy nhau toan bắt đầu cuộc di cư, con nào con nấy đều mọc ra đôi cánh xinh đẹp, chuẩn bị cho chuyến viễn du. Tôi nhìn thấy từng con từng con đập cánh bò tới ngưỡng cửa, làm động tác chuẩn bị cất cánh, sẵn sàng bay đi. Thế nhưng, một bầy khách không mời mà đến đang rình rập bên cạnh, thèm thuồng ngắm nghía món ăn ngon lành thịnh soạn này. Đó là loài côn trùng mang tên Tam Thất Đoản Bính Nê Phong, thân thể chúng đen nhánh, dáng dấp gầy gò, thuộc bộ Cánh màng. Tôi thường bắt gặp chúng trong thân cành hoa hồng gai, bên trong tổ của chúng tích trữ sẵn một ít rệp vừng đen hoặc rầy lá. Đúng vào ngày rệp vừng di cư hôm nay, tám con Tam Thất Đoản Bính Nê Phong đã mò tới tận cửa nhà lũ rệp. Lũ tò vò này bất chấp tất cả chui tọt vào trong nốt sần, chẳng màng đến việc liệu bản thân có bị dịch nhầy dính chặt hay không. Cơ hội ngàn năm có một, cả bầy rệp lúc nhúc đều tụ tập ở nơi này. Chẳng bao lâu sau, một con tò vò đã ngoạm lấy một con rệp lôi ra ngoài rồi vỗ cánh bay mất. Nó bay về cất giữ thức ăn, con rệp này sẽ được đưa về tổ của nó, đoạn nó lại bay tới đây tiếp tục săn rệp, cho đến khi tích trữ đủ ăn mới thôi. Vì lũ rệp vừng đang chuẩn bị dang cánh bay đi nên phần lớn đã bò ra tới ngưỡng cửa nốt sần, tạo cơ hội tuyệt hảo cho bầy tò vò bắt giữ. Lúc này tò vò căn bản chẳng cần chui vào trong cũng có thể dễ dàng tóm được con mồi, lại không phải lo chuyện bị dính nhớp, rủi ro chẳng đáng là bao. Khi nốt sần chưa bị vét sạch, cuộc săn bắt cuồng loạn của bầy tò vò vẫn chưa chịu dừng lại. Trong khoảng thời gian tò vò bay về chuyển thức ăn, có rất nhiều con rệp đã thoát khỏi tử địa. Chúng nương nhờ đôi cánh của mình mà rời khỏi nốt sần, tìm được đường sống trong cõi chết. Có một câu hỏi dường như khiến tôi vô cùng khó hiểu: Làm sao Tam Thất Đoản Bính Nê Phong biết được nốt sần đã nứt toác ra? Chúng căn bản không có khả năng tự phá vỡ nốt sần. Nếu đến sớm quá, nốt sần chưa chịu nứt; nếu đến muộn quá, e rằng nơi đây chỉ còn lại cái vỏ rỗng. Tám con tò vò cùng đến một lúc, rõ ràng chúng nắm rõ như lòng bàn tay thời điểm nốt sần tự tách vỏ. Cuối cùng bầy Tam Thất Đoản Bính Nê Phong cũng bay đi, bởi trong vỏ sần chẳng còn lấy một con rệp, có lẽ chúng lại đi tìm những nốt sần khác. Dẫu cho phần lớn rệp vừng đã thoát khỏi kiếp nạn do Tam Thất Đoản Bính Nê Phong mang tới, thế nhưng chúng lại không trốn nổi sự xâm lăng của một loài côn trùng khác, đó chính là sâu bướm. Nếu chạm trán cao thủ cướp bóc này, bầy rệp sẽ bị quét sạch sành sanh, đừng hòng chạy thoát. Khoác trên mình bộ cánh đan xen giữa sắc nâu và hồng cánh sen, con sâu bướm tìm thấy một nốt sần còn nguyên vẹn, tức là nốt sần chưa hề nứt nẻ, bên trong chứa đầy rệp vừng chưa mọc cánh. Con sâu bướm ra sức cắn xé lớp vỏ sần, dịch nhầy từ bên trong ứa ra, nhưng nó chẳng thèm để tâm đến thứ nhựa cây chát ngắt ấy, cứ thế gặm nhấm rồi vun lớp vỏ vụn lại một chỗ. Nó vừa cắn vừa giật, cho tới khi khoét được một lỗ thủng trên nốt sần. Rất nhanh sau đó, quanh miệng lỗ đã đùn lên một gờ dính nhớp, trong đó dịch nhựa cây lẫn lộn với vô số vụn gỗ. Tôi say sưa quan sát từng cử động của con sâu này. Đầu nó lắc qua lắc lại, sau khi lỗ thủng mở ra liền cúi đầu chui tọt vào bên trong. Toàn bộ quá trình diễn ra chưa đầy nửa canh giờ. Lỗ thủng này chỉ vừa bằng đầu sâu bướm, chỉ cần phần đầu chui lọt thì cả thân mình ắt sẽ vào được. Nó duỗi thẳng người, dễ dàng lách qua cái lỗ nhỏ xíu ấy. Vừa vào tới nơi, con sâu bướm lập tức quay đầu lại hướng về phía cửa hang, rồi dệt ngay một tấm lưới chắn ngang, đó cũng là bức bình phong duy nhất che chắn miệng lỗ. Nhựa cây bên trong nốt sần không ngừng ứa ra, chất nhầy ấy ngưng tụ trên tấm lưới tạo thành một chiếc nắp đậy, vừa kiên cố lại vừa an toàn. Trong nốt sần lúc nhúc vô vàn rệp vừng, đối với con sâu bướm mà nói, đây là một kho dự trữ lương thực khổng lồ, đủ cho nó hưởng thụ cả đời. Kế đó, từng con rệp vừng lần lượt bị tàn sát, sâu bướm hút cạn dịch của chúng rồi vứt bỏ xác. Xác rệp bị hút rỗng nhanh chóng chất đống, sâu bướm bèn dệt một tấm thảm tơ dính, gom đống xác lại một chỗ rồi dùng thảm ngăn cách chúng với bầy rệp còn sống. Làm như vậy cũng tiện cho nó tiếp tục săn bắt những con rệp sống ở xung quanh. Con sâu bướm thỏa thuê chén đẫy, chẳng hề có chút ý niệm tiết kiệm nào. Nếu nó chịu ăn dè xẻn, số rệp trong nốt sần đủ cho nó dùng cả đời. Thế nhưng nó đâu thèm bận tâm, vẫn cứ vung tay hoang phí. Nó giết hại hàng loạt rệp vừng, dường như chuyện giết chóc còn đem lại thú vui hơn cả việc ăn uống. Lũ rệp bên trong đều mất mạng dưới tay con sâu bướm, không một con nào trốn thoát. Đến khi toàn bộ rệp vừng bị kẻ đồ tể này tàn sát sạch bóng, con sâu bướm vẫn chưa kịp lớn. Lúc này nó buộc phải rời khỏi nốt sần để đi tìm những nốt sần khác. Nếu nó còn hăng máu, ắt sẽ có thêm hai ba nốt sần nữa chịu chung số phận bị tàn phá. Vậy thì con sâu bướm làm cách nào để chui ra khỏi nốt sần này lần nữa? Nó có hai lựa chọn: một là đục lại lối vào cũ, hai là khoét một cái lỗ mới toanh. Điều này đối với cặp hàm sắc bén của nó quả thực dễ như trở bàn tay. Thế nhưng đến khi sâu bướm lột xác hóa thành bướm đêm thì sao? Con bướm mềm yếu làm cách nào thoát ra khỏi lớp vỏ sần đã bị gió thổi khô cứng ngắc? Con sâu bướm đã dùng xác rệp thối rữa dựng cho mình một túp lều lớn, nó sống trong lều, lấy tơ trắng bọc kín quanh thân. Nó sẽ trải qua mùa đông dài đằng đẵng ở nơi này, rồi bắt đầu quá trình biến thái để trở thành một con bướm biết bay. Ngặt nỗi bướm đêm thuộc bộ Cánh vảy, chẳng có bản lĩnh gì để phá mở nốt sần. Vả lại do bầy rệp đã chết sạch, lớp vỏ cứng như vỏ quả óc chó này cũng chẳng thể tự phồng to đến mức nứt toác ra được nữa. Nốt sần đầy ắp thức ăn quả thực là một chốn ẩn cư lý tưởng, thế nhưng khi bướm đêm nhận ra mùa xuân đã về, hay tin thế giới bên ngoài đang rộn rã hân hoan, nó chắc chắn sẽ thấy nốt sần này chẳng khác nào một chốn lao tù. Giữa nốt sần khép kín ấy, con bướm mềm yếu kia rốt cuộc có thể dùng cách gì để thoát thân? Thực ra, trước khi hóa bướm, khi còn ở lốt sâu non, nó đã sớm mở sẵn lối thoát cho mình. Sâu non sẽ đục lại cái lỗ mà trước kia nó từng chui vào. Nếu chỗ đó bị nhựa cây đóng cứng lại không thể cạy ra, nó sẽ chọn cách khoét một lỗ mới trên vỏ túi u, vừa khít với kích thước đầu mình. Vỏ túi u lúc này đã khô quắt, không còn ứa nhựa dính, nên chẳng phải lo lỗ mới bị bít lại. Chuẩn bị xong đường lui, sâu non mới chui lại vào căn lều lớn để chờ ngày lột xác. Khi đã thành bướm, do đôi cánh chưa giương ra mà ép sát vào lưng và hai bên sườn, uốn cong thành hình rãnh máng, nên lúc chui qua miệng lỗ nhỏ hẹp, cánh của nó sẽ không hề bị nhăn nhúm. Đến tháng Bảy, bướm đêm chui ra khỏi túi u. Để lách ra ngoài, nó cuộn mình lại như một ống bán nguyệt, tựa hồ một chiếc bao nhỏ. Nhìn nó chui ra, tôi đã hoàn toàn hiểu rõ. Dù là chui ra hay quay trở lại túi u, bướm đêm đều dùng chung một cách. Nó cuộn tròn cơ thể tựa tấm lụa mềm, vừa đẹp mắt lại vừa tiết kiệm không gian. Thật là một sát thủ cao cấp, một kẻ diệt rệp vừng kiều diễm. Thân bướm dài chừng mười hai milimét, mình mịn như lụa điểm xuyết những đốm trắng, đỏ thẫm và nâu. Một vệt sọc phía trước màu đỏ thẫm, phía sau màu trắng chạy ngang qua lưng bướm, trông chẳng khác nào một chiếc thắt lưng tuyệt đẹp. Vệt trắng thứ hai vẽ nên một đường vòm nhọn trên cánh, hướng về vệt thứ ba phía sau, vệt thứ hai này không dễ nhìn thấy. Phía đuôi lớp áo lụa có dải viền rộng màu xám tro rủ xuống như tua rua. Đôi râu của nó dựng đứng nhọn hoắt tựa chóp mũ giáp, còn cặp râu ăng-ten thì mảnh như sợi tơ dài, buông thõng trên lưng. Giờ chúng ta hãy quan sát cách các loài côn trùng họ ruồi ăn rệp vừng. Không giống như loài sâu non kể trên, chúng chẳng thể đục thủng lớp vỏ túi u cứng ngắc. Do đó, côn trùng họ ruồi cùng những loài bọ nhỏ không biết đục khoét sẽ chọn những túi u do lá kép khép lại mà thành. Loại túi u này có đủ màu sắc và hình thù kỳ dị: cái hình con thoi, cái hình lưỡi liềm, cái lại phồng rộp lên; có loại dẹp lép màu xanh, có loại lại sần sùi đầy nốt mụn. Lũ giòi có thể dễ dàng tìm thấy kẽ nứt trên các túi u này để đẻ trứng vào đó một cách chuẩn xác. Rệp vừng lớn lên khiến túi u ngày một phình to, đến một mức nào đó sẽ nứt ra những khe hở li ti. Dù khe hở có nhỏ đến mức mắt người không thể thấy, lũ giòi vẫn phát hiện ra. Giòi mẹ chỉ đẻ một quả trứng vào mỗi kẽ nứt, bởi đẻ quá nhiều thì thức ăn trong túi u sẽ chẳng đủ nuôi đàn con. Chỉ cần túi u hé ra một kẽ nứt, những kẻ rình rập bên ngoài sẽ lập tức lách vào. Chúng ghìm đuôi ủn mạnh, hoặc dùng miệng cạy mép nứt ra. Vừa lọt vào trong, kẽ nứt liền khép lại, nhốt kẻ xâm nhập vào một nơi ngập tràn thức ăn thịnh soạn. Đợi khi đã xơi tái toàn bộ rệp vừng trong túi u, nó sẽ chui ra ngoài, nhưng lúc này không còn là con giòi bé nhỏ thuở trước nữa, mà đã biến thành một con ruồi nhỏ xinh đẹp. Túi u đã già nua nứt toác miệng, ruồi nhỏ có thể dễ dàng bước ra ngoài. Đám ruồi nhỏ vì đói khát mà tận diệt toàn bộ rệp vừng trong túi u. Hành vi tàn sát rệp vừng giữa thanh thiên bạch nhật của chúng tình cờ lại giúp tôi quan sát thuận tiện hơn. Có lẽ đó cũng là lý do trước nay tôi ít để mắt đến chúng. Trước khi miêu tả lũ ăn rệp này ra tay tàn độc ra sao và thưởng thức món ngon thế nào, tôi muốn quay lại với những con giòi, sâu non và Tam Thất Đoản Bính Nê Phong chui vào túi u đã nhắc đến ban nãy. Chỉ riêng ba loài côn trùng nhỏ này đã đủ phô diễn cho chúng ta thấy trò ảo thuật tiếp nối sự sống hoàn hảo. Nếu chọn phơi mình dưới ánh mặt trời để lột xác, giòi và sâu non rất có thể sẽ trở thành mồi ngon cho chim chóc qua đường. Thế nhưng túi u trên Cây Đốc Nhục Hương mọc nơi kẽ đá lại trở thành nơi trú ẩn tuyệt vời cho chúng. Giọt mật ngọt ngào trong bụng rệp vừng hóa thành cao lương mỹ vị trong dạ dày loài ăn rệp, rồi khi loài ăn rệp từ giòi hóa thành ruồi nhỏ, từ sâu non hóa thành bướm đêm, những sinh vật lột xác hoàn chỉnh ấy lại cung cấp nguồn dinh dưỡng cao cấp hơn cho lũ chim én. Bụi cây nhỏ nơi rệp vừng tụ tập không chỉ là lò mổ gia súc và xưởng chế biến thức ăn — tựa như quầy thịt, xưởng đồ hộp hay nhà máy đường — mà còn là trang trại bò sữa và vườn bách thú. Bản thân bụi cây đã là một tiểu thế giới. So với chuỗi thức ăn nhỏ bé của lũ giòi và sâu non kể trên, tiểu thế giới này sở hữu kho dự trữ và kế hoạch phân phối thức ăn hoàn bị hơn nhiều. Mọi công xưởng và cơ sở đều vận hành nhịp nhàng để tinh chế ra những món ăn bổ dưỡng, với quy trình hoàn chỉnh và cao cấp. Khung cảnh các xưởng sản xuất trong tiểu thế giới này hoạt động vô cùng tráng lệ, không khí ồn ào náo nhiệt ấy thực sự rất thú vị, khiến người ta không khỏi trầm trồ. Chúng ta hãy ghé thăm một trong những xưởng sản xuất đó: một bụi kim tước khổng lồ nở rộ vào tháng Sáu, mọc trên mảnh đất rải đầy sỏi đá, tỏa ngát hương thơm cho cả khoảng trời. Những nhánh con mảnh dẻ như sợi tơ buông lơi tựa đám cỏ bấc đèn. Mỗi chiếc giỏ hoa nhỏ viền đăng ten đều chất đầy những cánh hoa vàng rực, điểm xuyết thêm sắc đỏ tươi của hoa anh túc. Đây chính là loài cây thiêng dùng trong lễ Mình Thánh Chúa. Vào những dịp đại lễ, nếu kim tước mọc trên sườn núi, hoa của nó nở nhiều hái không xuể. Đó là phẩm vật hiến tế tự nhiên, được người làm vườn hái xuống rồi tung vào làn khói nghi ngút bốc lên từ lưỡi hương đung đưa trên tay các chú bé phụ tế. Còn bụi kim tước mọc trong vườn nhà tôi lại nở rộ những bông hoa của tri thức, mang đến cho tôi biết bao suy tưởng trầm ngâm. Vào mùa hè, rệp vừng đen cần một luồng khí mát mẻ để sinh sôi, chỉ một làn gió nhẹ thoảng qua cũng đủ giúp chúng lớn nhanh như thổi. Cũng như các loài côn trùng sống ngoài trời khác, rệp vừng chen chúc ken đặc trên những cành kim tước xanh mướt. Dưới bụng chúng mọc ra hai chiếc ống rỗng ruột, bên trong chứa đầy thứ mật ngọt mà kiến vô cùng thèm khát. Không phải con rệp vừng nào cũng có thứ mật ấy, mà chỉ những con sống ngoài trời mới có. Những con rệp giam mình quá lâu trong túi u đã thoái hóa mất cơ quan này, bụng của chúng chẳng thể chứa nổi mật ngọt. Đối với kiến, lũ rệp vừng lộ thiên này chẳng khác nào những con bò sữa, còn lũ kiến thì đến vắt sữa để uống. Kiến dùng chân cù nhột để kích thích rệp, khiến rệp tiết mật ra. Món ngon ngọt ngào vừa trào ra miệng ống liền bị đàn kiến chực sẵn húp trọn. Lũ rệp vừng bị kiến quây lại như nhốt cừu, bờ rào được đắp bằng những mẩu đất vụn. Đám xạ hương dưới gốc kim tước bỗng chốc biến thành chuồng cừu. Nhờ vậy, kiến chẳng cần bước chân ra khỏi cửa cũng có thể thưởng thức thứ đồ uống thơm ngon. Một số loài kiến không rành kỹ thuật dựng chuồng nên đành chọn lối khác. Dù số lượng kiến vắt sữa đã rất đông, nhưng số rệp vừng lại càng nhiều hơn, khiến tốc độ vắt sữa không theo kịp. Bụng một số con rệp căng ứ mật ngọt, đợi mãi không thấy thợ vắt sữa tới giúp đành phải tự mình xả ra. Dòng sữa ngọt ngào từ bụng rệp tự động trào ra ngoài, dính nhớp nháp trên cành và lá cây. Điều này tình cờ tạo cơ hội cho những loài kiến không biết dựng chuồng được thưởng thức mỹ vị. Ngoài kiến ra, những vị khách khác như tò vò, ong vò vẽ, Kim Tượng Hoa kim quy, bọ rùa cùng đủ loại ruồi nhặng cũng kéo tới chia phần. Trong số đó, những kẻ hảo ngọt rệp nhất chính là ruồi nhặng ăn xác chết, thân mình phủ màu xanh ánh kim, bay tới từng đàn lớn kêu vo ve inh ỏi. Lũ ruồi này sau khi liếm láp máu me trên xác thối lại bay sang uống mật ngọt, chúng liếm láp không ngơi nghỉ cho tới khi chỗ mật bị vét sạch sành sanh. Xưởng sản xuất thu hút muôn loài côn trùng đến thưởng thức đồ ngọt này do chính lũ rệp vừng dựng nên, chúng chính là chủ nhân của xưởng. Rệp vừng vô cùng hào phóng với các thực khách, giúp muôn loài giải khát giữa tiết trời oi ả. Ngoài việc cung cấp nguồn nước ngọt cho một số loài, rệp vừng còn là nguồn thịt béo bở cho những loài khác. Đứng trước những kẻ ăn thịt mình, rệp vừng lại càng cống hiến to lớn hơn. Trong số những loài ăn thịt rệp ấy, ruồi ăn rệp là một tộc loại vô cùng nổi tiếng. Lũ rệp vừng sống trên cây kim tước bu kín tầng tầng lớp lớp, chia làm hai tầng rõ rệt. Tầng bên trong là rệp non, tầng ngoài là rệp già. Phần mông của chúng đều chổng cả ra ngoài. Giống như những quả mận phủ một lớp phấn xanh lục, mình mẩy lũ rệp này cũng được bao phủ bởi một lớp phấn mịn màu xanh lam nhạt tựa như chiếc bao khoác ngoài, còn lớp da thật bên dưới thì đen nhánh. Lúc này, một con ruồi ăn rệp đang rình mò bầy rệp gần đó. Nó khoác trên mình lớp áo ba màu đỏ, trắng và đen xen kẽ, bắt chước dáng đi của đỉa để bò lên phía trên bầy rệp, rồi lấy phần sau to bè của thân mình làm điểm tựa, đồng thời dựng thẳng cái đầu nhọn hoắt dậy. Nó thình lình quăng mạnh đầu về phía trước, vừa vung vẩy vặn vẹo vừa đâm sầm vào đám rệp. Rệp cây đông đúc lại ken dày đặc, nên dù cú đâm có vụng về đến đâu thì nó vẫn luôn đắc thủ. Tiếp đó, ruồi ăn rệp dùng cặp gọng kẹp lấy rệp cây đưa vào miệng. Nó hút rệp như máy bơm hút nước, con rệp khốn khổ chỉ giãy giụa trong miệng nó được một thoáng rồi bất động. Hút cạn xong, nó lại ngoảnh đầu sang một bên hất xác con rệp đi. Cứ thế, nó dùng phương thức tương tự nuốt trọn hết con này đến con khác, cho tới khi bụng no căng không nhét thêm được nữa mới thôi. Ăn no nê, ruồi ăn rệp thu mình cuộn lại để tiêu hóa dần số rệp trong bụng, đợi tiêu hóa hòm hòm rồi mới săn mồi tiếp. Khi nó bắt một con trong bầy, những con rệp khác sẽ phản ứng ra sao? Điều khiến tôi kinh ngạc là lũ rệp xung quanh cứ trơ như không, chẳng hề biểu lộ chút sợ hãi nào. Chúng chỉ mải mê tìm chỗ thích hợp để cắm vòi hút, sự hiện diện của kẻ sát sinh bên cạnh chẳng mảy may khiến chúng bất an. Phải chăng với rệp cây thì ý nghĩa sinh mệnh chẳng mấy quan trọng, hệt như khi đàn dê gặm cỏ, ngọn cỏ non cũng nào biết hoảng loạn kinh sợ. Thế nhưng, những con rệp bị ruồi ăn rệp dính lấy cũng rất dễ rơi tuột xuống; khi ấy con rệp nhỏ thoát chết trong đường tơ kẽ tóc liền co giò tháo chạy thật nhanh tìm chỗ trú thân khác. Đôi lúc nó còn bò thẳng lên lưng ruồi ăn rệp, bởi nó đâu hiểu nổi dạ dày của kẻ săn mồi này tham lam đến mức nào. Khi ruồi ăn rệp ngoạm một con rệp lên, cơ thể con mồi bị chọc thủng tứa ra chất dịch nhầy dính luôn cả những con khác vào. Mấy con rệp bết dính ấy tòng teng bên mép nó, tuy chưa bị tổn hại gì nhưng đã thành tù nhân dưới trướng. Dưới mắt con người, lũ rệp ấy ít ra cũng phải gắng sức vùng vẫy hòng thoát khỏi nanh vuốt kẻ thù, vậy mà chúng lại chẳng hề có lấy nửa phần phản kháng. Rệp cây nối nhau bỏ mạng với khoảng cách thời gian rất ngắn, âu cũng do ruồi ăn rệp chẳng có ý định tiết kiệm nguồn thức ăn trước mắt, bởi rệp ở đây nhiều vô kể. Trong số những con bị ngoạm lên, có không ít con không hợp khẩu vị, hoặc vì thịt không ngon, hoặc đơn giản là nó nhìn không vừa mắt. Nó kén con này, chọn con nọ, lựa tới khi vừa ý mới chịu hút dịch. Còn những con không hợp gu thì sau khi bị chọc chết liền bị vứt sang một bên. Hễ nơi nào có vết tích ruồi ăn rệp bò qua, nơi đó ắt có hàng đàn rệp chịu chung số phận thảm khốc. Hiếu kỳ thúc đẩy, tôi muốn tìm hiểu xem rốt cuộc có bao nhiêu con rệp bỏ mạng dưới miệng ruồi ăn rệp. Tôi kiếm một chiếc lọ thủy tinh, thả con ruồi ăn rệp cùng một cành kim tước bò lúc nhúc rệp vào bên trong. Qua một đêm, sáng hôm sau tôi tới xem tình hình trong lọ và không khỏi bàng hoàng trước cảnh tượng bày ra trước mắt. Chỉ vỏn vẹn một đêm, toàn bộ tầng rệp bám trên cành cây dài mười sáu centimet đã bị nó tàn sát sạch trơn, ước chừng khoảng ba trăm con. Theo đà tính toán ấy, tôi ước tính trong vòng hai đến ba tuần, một con ruồi ăn rệp sẽ tiêu diệt hàng nghìn con rệp. Mà hai đến ba tuần cũng chính là khoảng thời gian cần thiết để ấu trùng ruồi ăn rệp trưởng thành. Nhờ việc mổ bụng rệp mà lớn lên, cuối cùng nó hóa thành một con ruồi nhỏ. Nó thuộc bộ Cánh hai, trong giới côn trùng học được định danh là ruồi ăn rệp. Cái tên này không mang ẩn ý sâu xa nào khác ngoài việc chỉ rõ đây là một loài ruồi nhỏ. Réaumur từng dùng một danh xưng hết sức hình tượng để gọi loài côn trùng này: sư tử ăn rệp cây. Để bảo vệ ấu trùng khỏi bị tổn hại bởi những con rệp đang di chuyển, ruồi ăn rệp treo bọc trứng của mình ở đầu sợi tơ rủ xuống từ tổ. Những quả trứng đung đưa trong không trung cùng cách thức đẻ trứng này vô cùng kỳ thú và vi diệu. Thế nhưng một loài bắt rệp khác thuộc chi bọ cánh nâu lại có phương thức sinh sản hoàn toàn trái ngược. Chi bọ cánh nâu dùng một cuống mảnh hình trụ đỡ lấy quả trứng, trứng nằm chót vót trên giá đỡ chứ không treo ngược như ruồi ăn rệp. Chúng thường ngụ ở những nơi cách đàn rệp đen trên cành kim tước không xa. Chỗ đó điểm xuyết những vật trang trí hình cành cây, trên đỉnh mỗi sợi tơ đều đính một khối cầu nhỏ màu xanh biếc, đó chính là trứng của chi bọ cánh nâu, trông vô cùng đẹp mắt. Tôi không rõ cách đẻ trứng này có tác dụng gì, nhưng tôi hết sức tán thưởng vẻ đẹp mỹ miều của nó. Có lẽ cũng như những thứ thực dụng có lý do để tồn tại, những điều tươi đẹp ắt cũng có giá trị của riêng mình. Trứng được nâng niu trên chiếc giá đỡ tinh tế, các bậc tiền bối của tôi cũng chẳng tiếc lời ngợi ca dáng vẻ kiều diễm ấy. Cơ thể chi bọ cánh nâu phủ đầy những chùm lông gai thô cứng. Chân của chúng rất dài, mỗi khi kiễng chân lên đều toát ra vẻ kiêu kỳ ngạo nghễ. Thế nhưng điểm tựa chống đỡ cơ thể chúng lại chính là hậu môn, khiến chúng thoạt nhìn tựa như kẻ tàn tật đi cà kheo. Là một loài côn trùng đáng sợ, chi bọ cánh nâu chỉ thiếu mỗi một vóc dáng to lớn mà thôi. Cách thức ăn rệp của chúng rất đỗi giản đơn: cắm đôi hàm lớn vào bụng rệp rồi hút cạn mật ngọt bên trong, thế là xong chuyện. Đôi hàm của chi bọ cánh nâu tựa như cặp kìm rỗng ruột, đầu mút cong vút. Ngoài chi bọ cánh nâu, móc dạng ống của ấu trùng niềng niễng và ấu trùng sư tử kiến cũng dùng để cắm vào bụng rệp. Còn con non của chi bọ cánh ren thì so với tiền bối lại càng tàn nhẫn hơn, chúng phủ xác những con rệp bị hút cạn lên mình như một lớp áo giáp. Hành vi này chẳng khác nào người bản địa lột da đầu còn dính tóc của tù binh rồi buộc quanh thắt lưng vậy. "Caterineto, xin hãy mách bảo tôi, tương lai tôi ở chốn nào, bao giờ tôi sẽ lấy chồng." Đó là câu hát mà các thiếu nữ thôn quê vùng Phổ La Vượng Tư thường ngâm nga khi dùng bọ rùa để bói toán. Người nông dân Phổ La Vượng Tư gọi loài bọ rùa bảy sao bằng cái tên Caterineto. Trên lớp mai đỏ rực của bọ rùa bảy sao có bảy chấm tròn màu đen. Qua lời ca của các cô thôn nữ Phổ La Vượng Tư, có thể thấy loài này mang danh tiếng khá tốt lành. Nếu bọ rùa bay về hướng nhà thờ, điều đó báo hiệu cô gái sẽ vào tu viện; còn nếu nó bay theo hướng ngược lại, nghĩa là chẳng bao lâu nữa nàng sẽ xuất giá tòng phu. Thuật bói bằng bọ rùa bảy sao chẳng thua kém gì những trò bói toán khác, nét bói mộc mạc này có lẽ bắt nguồn từ ký ức sùng bái loài chim bay từ thuở xa xưa. Giờ chúng ta hãy bàn về gia tộc bọ rùa cao quý. Trái ngược hẳn với danh tiếng yêu chuộng hòa bình, bọ rùa thực chất là một sát thủ chân chính. Nó sải từng bước ngắn lùng sục nuốt trọn từng đàn rệp cây, dọn sạch cả một khoảng trống trên cành. Chẳng thể tìm đâu ra loài côn trùng tàn nhẫn hơn bọ rùa, chúng cùng ấu trùng của mình sắm vai đồ tể tàn sát rệp cây trên từng nhánh cây. Nơi nào chúng lướt qua, hầu như không một con rệp nào có cơ hội sống sót. Còn có một loài ăn rệp khác được các nhà tự nhiên học thời xưa gọi là chó săn lông xoăn. Tại sao lại đặt tên như vậy? Trước hết hãy quan sát tình trạng trên cành kim tước. Một con ấu trùng ăn mặc cầu kỳ chưa từng thấy đang ẩn mình giữa đám lá khô rụng. Nó khoác chiếc áo trắng muốt do chính chất sáp tiết ra từ cơ thể tạo thành, trên lớp áo sáp còn điểm xuyết hoa văn kẻ sọc. Khi người ta toan tóm lấy con sâu nhỏ, nó liền rảo bước thật nhanh tháo chạy về phía trước. Dáng chạy hệt như một giọt sữa rơi tụt lại phía sau một hạt cát. Con sâu này chẳng có phong thái tao nhã gì, chỉ là ngoại hình khiến nó trông hao hao một chú chó săn lông xoăn mà thôi. Loài côn trùng này cũng lấy rệp cây làm thức ăn, nhưng chúng chỉ chuyên ăn những con rệp rơi từ trên cây xuống. Do bộ áo quá dài và tay áo quá rộng nên chú chó săn lông xoăn này giữ thăng bằng rất kém khi săn mồi. Trong khi đó, bọ rùa cùng ấu trùng trên cây khi tàn sát rệp với số lượng lớn sẽ làm rơi rớt một số con xuống dưới. Nhờ thế, đám chó săn lông xoăn bên dưới mới có cái bỏ bụng. Tất nhiên, nếu rệp rơi xuống không đủ ăn, chó săn lông xoăn cũng liều mình trèo lên cây tranh giành với các loài côn trùng khác, dẫu phải đối mặt với hiểm nguy không nhỏ. Tới giữa tháng Sáu, chó săn lông xoăn sẽ chui vào nếp nhăn bên trong lá khô. Giờ đây nó đã hóa thành một chiếc nhộng, nửa thân lộ ra bên ngoài lớp vỏ bọc tựa như bấc đèn sợi bông, thân mang màu gỉ sắt. Chừng hai tuần sau, nhộng phát triển hoàn thiện. Lúc này, nó lột xác thành một con bọ rùa phủ đầy lông tơ ngắn. Tôi đoán đây chính là bọ rùa cây ô liu. Toàn thân chúng đen tuyền, trên cánh cứng lại điểm những chấm đỏ lớn. Những loài côn trùng kể trên đều là những kẻ ăn rệp tàn bạo, bao gồm chi bọ cánh nâu, ruồi ăn rệp và bọ rùa, chúng đều tiến hành những cuộc tàn sát dã man đối với loài rệp. Thế nhưng vẫn có những loài côn trùng khác, chẳng giống phường sát nhân khát máu, chúng chọn cách kết liễu rệp cây theo phương thức hết sức nhã nhặn. Chúng là những loài côn trùng nhỏ thuộc bộ Cánh màng, thuộc họ Tò vò ký sinh, sở hữu vòi đẻ trứng chuyên dụng. Tôi có thể dẫn ra hai ví dụ, một loài sống trên cây đại kích, loài kia lấy hoa tường vi làm nhà. Bảo chúng giết rệp một cách nhã nhặn là bởi những sinh vật nhỏ bé này không nuốt rệp vào bụng, mà chỉ bí mật gửi gắm trứng của mình vào sâu trong cơ thể nạn nhân. Rệp cây đại kích toàn thân màu đỏ nâu. Tôi ngắt một ngọn cành đại kích rồi thả vào trong ống nghiệm, sau đó cho thêm sáu kẻ thù của rệp vào cùng. Lũ côn trùng bé xíu này chẳng hề bận tâm đến sự hiện diện của tôi, tôi có khẽ lắc ống nghiệm thế nào chúng cũng mặc kệ. Nhờ vậy, tôi có thể thong thả quan sát chúng trong bầu không khí nhẹ nhàng. Thân cành ken dày đặc rệp vừng, tôi thấy một kẻ thù của chúng đang lần mò bò tới. Kẻ này vóc dáng nhỏ thó, mang đôi râu dài như sợi chỉ. Bụng nó có một cuống thịt màu đỏ, ngoài ra toàn thân phủ một màu đen tuyền. Vì rệp quá đông, kẻ thù không tài nào chen lại gần, cuối cùng đành phải đậu lên lưng một con rệp mới dừng được bước. Chiếc kim đẻ trứng của nó bắt đầu vận hành. Để định vị mũi kim chuẩn xác hơn, nó gập chóp đuôi vòng ra phía trước. Bằng cách này, khi bắt đầu chọc kim, đầu nhọn có thể cắm ngập vào cơ thể rệp một cách chuẩn xác mà không làm con mồi mất mạng. Đã thành công, một quả trứng được cấy trọn vào trong bụng rệp. Nhằm ăn mừng chiến thắng, kẻ thù của loài rệp liên tục xoa hai chân trước, thụt mũi kim lại, rồi dùng các đốt bàn chân thấm nước bọt lau cho đôi cánh bóng loáng như gương. Cứ thế, hết con rệp này đến con rệp khác lần lượt trải qua cuộc phẫu thuật tương tự, cho tới khi trứng trong buồng noãn của kẻ thù cạn sạch mới thôi. Với những sát thủ diệt rệp này, hình ảnh tôi cầm kính lúp chăm chú quan sát chúng trông sẽ ra sao nhỉ? Có lẽ với thân hình bé nhỏ dài chưa đầy hai milimét, chúng căn bản chẳng thể nhìn rõ một thực thể khổng lồ như tôi. So với loài rệp sống trên cây đại kích, lũ rệp lấy hoa hồng làm nhà lại có vóc dáng nhỉnh hơn một chút. Trong số rệp này, con đực mang màu đen tuyền và nhỏ hơn con cái, còn rệp cái thì từ chân cho tới phần dưới ngực đều có màu đỏ. Rệp cây đại kích sau khi bị kẻ thù cưỡng ép cấy trứng vào bụng vẫn tiếp tục sống chung cùng bầy đàn cho tới khi dần dần chết đi. Xác rệp chết quắt queo lại, hợp thành một lớp vỏ khô xác. Ấu trùng của loài ong nhỏ sau đó sẽ đục một lỗ nhỏ trên lớp vỏ khô ấy để chui ra ngoài. Khi chui ra, ấu trùng sẽ để lại cái xác rỗng tại chỗ, trông cái vỏ này thậm chí còn đẫy đà, trắng mẫm và mập mạp hơn cả khi con rệp còn sống. Khác với rệp cây đại kích, rệp hoa hồng sau khi bị loài ong nhỏ ép đẻ trứng vào bụng sẽ lập tức rời đàn, tự mình bò sang chiếc lá kế bên để chờ đón cái chết, rồi dần khô quắt. Xác rệp bám rất chặt trên cành cây, tôi phải dùng kim mới cậy chúng ra được, chứ dùng chổi lông quét thì vô ích. Sự gắn kết bền chắc này khiến tôi vô cùng khó hiểu, tôi chẳng tin nổi trò ma mãnh này do móng vuốt của xác rệp gây ra, bởi vuốt của nó làm sao cắm sâu vào phiến lá cho đặng. Quả trứng được cấy trong bụng rệp không ngừng lớn lên, ấu trùng lớn dần chèn căng trướng bụng rệp, đến thời điểm thích hợp thì bụng rệp sẽ nứt toác ra một đường. Trước khi vết nứt xuất hiện, ấu trùng trong bụng đã kịp dệt xong một tấm chăn cho mình. Tấm chăn này không phải chất liệu da, mà là một tấm dệt bằng tơ. Quần áo chúng ta mặc nếu thân hình lớn lên mà bị chật, ta sẽ đắp thêm vải để nới rộng ra. Tấm tơ dệt này rõ ràng cũng tương tự như một miếng vải vá. Ấu trùng nhả tơ ở chỗ nứt của rệp nhiều hơn hẳn những nơi khác, số tơ này tiếp xúc trực tiếp với phiến lá rồi bện thành một mảng tựa như dải băng dính bản rộng, dù mưa sa gió táp ngoài trời cũng chẳng thể suy chuyển được dải băng này. Xem ra sở dĩ xác rệp có thể dính chặt vào phiến lá đến vậy hoàn toàn là nhờ vào dải băng dính này giúp sức. Khi địa cầu của chúng ta còn ở trạng thái sơ khai, tôi nghĩ chỉ cần có thực vật và rệp vừng sinh sống trên đó là đã đủ để nuôi dưỡng các dạng sống khác phát triển. Cây cối sẽ khai phá lớp nham thạch nơi chúng cắm rễ, chắt lọc khoáng chất từ đó để tự nuôi sống bản thân. Rệp vừng ăn các loài cây này lại có thể chuyển hóa và tích tụ thêm nhiều chất dinh dưỡng hơn trong cơ thể. Sau đó, những loài côn trùng lấy rệp làm thức ăn nhờ hấp thụ nguồn dưỡng chất ấy mà tiến hóa lên bậc cao hơn. Sự sống cứ thế sinh sôi nảy nở trong vòng tuần hoàn bất tận, và sinh vật ngã xuống cũng chính là viên đá đặt nền móng cho những mầm sống mới. Qua những miêu tả kể trên, chúng ta có thể rút ra một kết luận: rệp vừng quả thực chính là những người chủ đầu tiên trong các nhà máy chế biến thực phẩm của tự nhiên. Thôi được rồi, cuộc hành trình tìm hiểu của tôi về chúng xin tạm dừng tại đây.