Chương 378: Lễ bộ báo danh

Học trò lục tục bước vào lớp rồi ngồi xuống. Giang Trân đưa mắt nhìn sang Diêu Văn Bân đang đứng cạnh: "Ngươi cũng vào học chung đi." Diêu Văn Bân ngẩn người: "Hạ quan sao? Dù gì hạ quan cũng là quan cửu phẩm rồi, sao còn phải ngồi đọc sách chung với đám công tử bột này chứ?" Hắn rõ ràng là học dụ của Dịch Dị Quán, tới đây để thay lão sư trông chừng lũ người này, cớ sao chính mình cũng phải vào nghe giảng? "Thế ngươi biết tiếng nước nào rồi?" Giang Trân nghiêng đầu nhìn hắn, "May mắn dịch được một phong mật báo nên mới được phong chức cửu phẩm, đó là vận may. Muốn leo cao hơn nữa, bản thân phải có thực tài." Diêu Văn Bân dở khóc dở cười, lòng đắng ngắt. Hắn đành ôm mấy quyển sách, ủ rũ bước vào giảng đường tìm chỗ ngồi. Phàn Phái ngoái đầu nhìn thấy hắn, liền cười hì hì trêu chọc: "Ô kìa, Diêu học dụ cũng vào nghe giảng đấy à?" Trương Kiêu cũng hùa theo góp vui: "Quan cửu phẩm sao lại hạ mình chen chúc với bọn này thế?" Diêu Văn Bân nghiến răng nghiến lợi: "Trừ điểm cảnh cáo!" Chẳng mấy chốc, Quốc Tử Giám Tế tửu đã cất bước đi vào, bắt đầu bài giảng: "Hôm nay, chúng ta trước tiên học về lịch sử khai quốc của Đại Hạ. Có thấu triệt hưng suy thăng trầm của nước nhà mới mong phân biệt được thị phi, mai sau mới có thể dốc lòng tận tụy vì giang sơn xã tắc..." Tế tửu đại nhân nhận ra, so với những ngày quậy phá ngút trời ở Quốc Tử Giám, hôm nay đám công tử này đã biết thu mình lại rất nhiều. Dẫu vẫn còn mấy kẻ tâm hồn treo ngược cành cây, ánh mắt lơ đãng, chốc chốc lại lén lút mân mê quản bút nghiên mực, nhưng tuyệt nhiên không còn ai dám gục đầu xuống bàn ngủ, càng chẳng có kẻ nào to gan cãi lại lời sư trưởng. Sự chuyển biến bấy nhiêu thôi đã là điều vô cùng hiếm thấy. Tế tửu đại nhân giảng bài đầy say sưa, cũng chẳng buồn so đo những cử chỉ vụn vặt kia. Thế nhưng khi bài giảng qua được nửa chừng, học trò bắt đầu mệt mỏi, không ít kẻ rục rịch ngứa ngáy, châu đầu ghé tai to nhỏ, ngáp ngắn ngáp dài... Đúng lúc ấy, Giang Trân bưng chén trà thong thả rảo bước qua dưới hiên. Mấy học trò đang nhấp nhổm trong lớp lập tức ngồi thẳng tắp lưng lại. Bọn họ chẳng dại gì để Giang Trân bắt quả tang thói lười biếng. Lỡ như bị ghi tên trừ điểm, một tháng sau bị đuổi khỏi quán thì hậu quả thật khôn lường... Tế tửu đại nhân thu hết mọi chuyện vào tầm mắt, trong lòng thầm thấy buồn cười mà thú vị. Ông đứng trên bục giảng bao năm qua, gặp qua biết bao hạng học trò ngỗ ngược bướng bỉnh, nhưng chưa từng thấy cảnh tượng nào kỳ lạ nhường này. Một đám con ông cháu cha chẳng sợ trời chẳng sợ đất, ấy thế mà lại e dè một nữ tử trẻ tuổi đến vậy. Chỉ cần một ánh mắt của nàng lướt qua, cũng đủ khiến bọn chúng lập tức thu lại thói ngang tàng, ngoan ngoãn như chim cút. Ông càng thêm tin chắc, chuyện Giang Trân cảm hóa được Bùi Diễm cùng Diêu Văn Bân tuyệt đối chẳng phải do may mắn tình cờ. Một ngày học trôi qua, tuy có đôi ba chuyện vặt vãnh nhưng nhìn chung vẫn xem là êm xuôi. Mấy vị quan viên cùng nhau rảo bước, vừa đi vừa trò chuyện. "Vị Giang đại nhân này thật chẳng tầm thường chút nào." "Còn phải nói sao. Ban đầu ta cứ nghĩ, nữ nhi làm quan thì còn ra thể thống gì nữa, giờ ngẫm lại, đúng là mắt nhìn của chúng ta quá đỗi hẹp hòi." "Mấy trò xếp hạng, rồi cộng điểm trừ điểm, lại còn họp phụ huynh nữa chứ... Đổi lại là chư vị ở đây, có ai nặn ra được những chủ ý ấy không?" "Chịu thôi, ta thì chịu chết..." Vài ngày kế tiếp, Dịch Dị Quán dần dà đi vào quy củ. Giang Trân mang chức Lễ bộ Nghi Chế ty Hành tẩu, trên danh nghĩa chưa hẳn là người của Lễ bộ, nhưng dẫu sao cũng đã ghi tên trong sổ sách, nàng nên đến Lễ bộ trình diện một chuyến. Cố Thượng thư đích thân ra đón, nụ cười hiền từ ấm áp: "Giang đại nhân đã tới, mau mời vào trong." Vừa đi, ông vừa cất lời: "Thằng bé Tu Nhiên nhà ta tính tình nhu nhược, khó khăn lắm mới chịu theo học ở Dịch Dị Quán, đều nhờ cậy cả vào sự chỉ bảo của Giang đại nhân." Giang Trân khẽ lắc đầu: "Cố Thượng thư quá lời rồi, hạ quan chỉ làm tròn bổn phận của bậc sư trưởng mà thôi." Cố Thượng thư dẫn nàng bước vào chính đường: "Giang đại nhân tới thật đúng lúc, lão phu có một việc muốn nhờ đại nhân cùng bàn bạc. Chẳng bao lâu nữa là tới kỳ thi hương mùa thu, bản thảo đề thi vừa mới định xong, nhưng lão phu cùng các đồng liêu trong Lễ bộ cân nhắc đi cân nhắc lại, vẫn thấy đề thi qua các năm đều rập khuôn một kiểu, thiếu đi nét mới mẻ. Không biết Giang đại nhân có cao kiến gì chăng?" Lời vừa thốt ra, mấy vị quan viên Lễ bộ ngồi trong sảnh đường lập tức xôn xao. "Thượng thư đại nhân, vạn vạn lần không nên!" "Giang đại nhân chỉ là một Hành tẩu lục phẩm của Nghi Chế ty, căn bản chưa phải quan viên chính thức của Lễ bộ, sao có thể nhúng tay vào việc ra đề thi hương mùa thu được?" "Giang đại nhân trước giờ chưa từng dính dáng đến chuyện khoa cử, thì đưa ra được kiến giải gì chứ?" "Chư vị, xin hãy bình tâm." Cố Thượng thư lên tiếng, "Lão phu hỏi các vị, nếu như Trần đại nho đang ở chốn này, nhờ ngài ấy góp ý cho đề thi hương, chư vị thấy có thỏa đáng chăng?" Một vị Lễ bộ Lang trung gật đầu: "Đó là lẽ đương nhiên. Trần đại nho là bậc danh nho đương thời, nếu ngài chịu hạ mình chỉ điểm thì còn gì cầu mà không được." "Đã là Trần đại nho thì được, vậy cớ sao Giang đại nhân lại không thể?" Cố Thượng thư mỉm cười, "Các vị phản đối, chẳng qua là chê Giang đại nhân phẩm giai thấp kém, chỉ là một chức Hành tẩu tầm thường. Nhưng chư vị lại quên mất rằng, trước khi bước chân vào chốn quan trường, nàng ấy chính là Quyện Vong Cư Sĩ! Khi danh tiếng của Quyện Vong Cư Sĩ vang dội khắp chốn, chẳng phải chính các vị cũng từng khen ngợi hết lời đó sao?" Các quan viên trong sảnh nhìn nhau, nét mặt có phần ngượng ngùng. Thuở trước, một bài thơ của Quyện Vong Cư Sĩ từng làm chấn động cả Kinh Thành, bọn họ quả thực đã từng tôn sùng suốt một thời gian dài. Nếu thuở ấy Cố Thượng thư mở lời mời Quyện Vong Cư Sĩ đến góp ý cho đề thi hương, e rằng họ cũng chẳng hé nửa lời phản bác. Mà nay, chỉ vì Quyện Vong Cư Sĩ đã vào triều làm quan, bọn họ liền theo thói thường lấy phẩm trật mà đo lường nàng, bỏ quên mất tài năng thực thụ bên trong. Kỳ thực, nàng vẫn là một Quyện Vong Cư Sĩ thuở nào đó thôi. "Lão phu biết, các vị lo lắng đại sự khoa cử can hệ trọng đại, không dám khinh suất mảy may. Đề thi hương năm nay cần giữ bí mật, vậy thì để Giang đại nhân xem qua đề thi các năm trước, có hại gì đâu?" Cố Thượng thư cất giọng ôn hòa, "Kiến giải của Giang đại nhân chẳng hề thua kém bất kỳ bậc đại nho nào, xem qua đề cũ, biết đâu lại hiến được kế hay." Mấy vị quan Lễ bộ im lặng, không ai lên tiếng phản bác nữa. Giang Trân theo chân ông bước vào nội thất. Trên chiếc án dài bày la liệt những chồng đề thi dày cộp qua các năm. Từng đề thi lần lượt được lật giở. Giang Trân xem rất đỗi cẩn thận, mỗi một đầu đề đều nghiền ngẫm tỉ mỉ, thỉnh thoảng mới đưa ra vài lời nhận xét chừng mực, vừa vặn đúng chỗ. Cố Thượng thư đứng bên lắng nghe, gật đầu liên tục. Mấy vị quan viên nhìn nhau thầm nhủ... Nữ quan này xem ra cũng chỉ đến thế mà thôi, chẳng có kiến giải gì gọi là kinh thiên động địa. "Cố Thượng thư," Giang Trân đặt tờ đề thi cuối cùng xuống, "Hạ quan có một ý nghĩ, chẳng hay có nên nói ra chăng." Cố Thượng thư gật đầu: "Cứ nói đừng ngại." Giang Trân trầm ngâm một thoáng rồi cất giọng: "Những đề thi này, quanh đi quẩn lại cũng chỉ khảo hạch Tứ thư Ngũ kinh, sách luận văn chương, cốt để xem tài học, kiến thức cùng bút lực. Nhưng hạ quan trộm nghĩ, khoa cử chọn hiền tài là để tìm người trị quốc an dân, nếu chỉ có tài văn chương thôi thì còn xa mới đủ." Lễ bộ Lang trung khẽ nhíu mày: "Giang đại nhân, việc khoa cử tuyển sĩ xưa nay đều theo lệ ấy, nếu đại nhân muốn sửa đổi, sợ là không ổn đâu." "Hạ quan không có ý định sửa đổi, mà là nghĩ có thể thêm vào một câu hỏi phụ." Giang Trân điềm đạm đáp, "Một câu hỏi về thuật số." "Thuật số ư?" Lễ bộ Thị lang lộ rõ vẻ hoài nghi, "Thuật số chỉ là tiểu đạo, đa phần dùng cho việc bói toán tính toán, là cái học của phường thợ thuyền, sao có thể đưa lên chốn đại nhã đường hoàng?" "Khoa cử là đại điển của quốc gia, đề thi chọn lọc ngàn dặm mới được một, tự dưng thêm vào một câu thuật số, há chẳng phải để thiên hạ chê cười sao?" "Huống hồ, sĩ tử trong thiên hạ phần lớn đều dốc lòng dùi mài kinh nghĩa thi phú, kẻ tinh thông thuật số chỉ đếm trên đầu ngón tay. Nếu thêm câu hỏi này vào, chẳng những không chọn được nhân tài, ngược lại còn khiến lòng người hoang mang, thật là cái mất nhiều hơn cái được!" "Không hẳn là vậy." Giang Trân nhìn thẳng vào ánh mắt của mọi người, "Thứ nhất, thuật số gắn liền với dân sinh. Trị thủy đắp đê, đo đạc ruộng đồng, quy hoạch thành lũy, thảy đều phải dùng đến phép tính của thuật số. Nếu không có người am hiểu thuật số, công trình thủy lợi khó bề tính toán chuẩn xác, sản lượng lúa thóc chẳng thể kê khai rõ ràng, vậy thì phúc trạch của muôn dân biết dựa vào đâu mà bàn tới? Thứ hai, thuật số gắn liền với quân vụ. Bày binh bố trận, trù tính lương thảo, vẽ địa đồ hành quân, việc nào mà không cần đến thuật số? Tính toán chuẩn xác một ly, có thể giúp đại quân giảm bớt muôn phần tổn thất... bảo vệ bờ cõi Đại Hạ ta. Thứ ba, thuật số can hệ trực tiếp đến chính sự triều đình. Hộ bộ kiểm toán quốc khố, Công bộ tu bổ cung điện, Khâm Thiên Giám quan sát thiên tượng, suy tính lịch pháp, có việc nào mà rời khỏi thuật số được chăng?" Nàng dừng lại một nhịp rồi thong thả nói tiếp: "Chư vị đại nhân cho rằng thuật số vô dụng, chẳng qua là vì thấy nó không thể hiện được đạo lý thánh hiền như kinh nghĩa. Nhưng trị quốc an bang, đã cần hiểu đạo lý của thánh hiền, lại càng phải có tài năng thực tế để giúp đời. Thêm vào một câu hỏi phụ về thuật số, tuyệt nhiên không phải để xem nhẹ kinh nghĩa, mà là để tìm ra những nhân tài thực sự tinh thông thuật số cho triều đình." "Hay! Nói hay lắm!" Cố Thượng thư vuốt chòm râu, cười rạng rỡ, "Thuật số rốt cuộc cũng không phải là trọng tâm của thi hương. Câu hỏi phụ này sẽ không tính vào tổng điểm, chỉ xem như điểm thưởng thêm... Việc này có thành hay không, lão phu còn phải dâng tấu lên Hoàng thượng và bàn bạc cùng các vị đại thần nhất nhị phẩm." Dứt lời, ông đưa mắt nhìn Giang Trân đầy tán thưởng: "Có điều, Giang đại nhân, câu hỏi này, cứ để ngươi ra trước xem sao." Giang Trân hơi ngẩn người, sau đó khẽ cúi đầu nhận lệnh: "Vâng."