Chương 388: Luận về thuật số

Giang Trân cất bước vào tẩm điện. Hoàng hậu ngồi lặng bên sập, đang chăm chú ngắm bức họa Thái tử do Tạ Chi Vân vẽ dạo trước. Ngón tay Hoàng hậu khẽ mơn man từng đường nét mày mắt trên bức họa, hết lần này đến lần khác, nước mắt cứ thế lặng lẽ rơi lã chã, từng giọt nối nhau rụng xuống. Nghe tiếng động nơi ngưỡng cửa, Hoàng hậu nghiêng đầu sang một bên, vội lau khô ngấn lệ rồi mới ngoảnh lại. Nhận ra là Giang Trân, khóe môi Hoàng hậu khẽ cong lên một nụ cười: "A Trân, sao em lại tới đây?" "Nương nương..." Giang Trân nắm lấy đôi bàn tay lạnh buốt của Hoàng hậu, "Bất kể nương nương có bằng lòng hay không, Nhị hoàng tử đã trở thành tân Thái tử, đây là sự thật, chẳng ai có thể đổi thay... Thần biết người buông không đành, nhưng người không thể mãi sống trong quá khứ. Thái tử dưới suối vàng nếu có linh thiêng, ắt cũng không nỡ nhìn thấy người thế này." Nước mắt Chương hoàng hậu lại tuôn rơi. Hốc mắt Giang Trân cũng đỏ hoe. Chẳng rõ qua bao lâu, tiếng nấc nghẹn của Hoàng hậu mới dần lắng lại. Giang Trân cất giọng dịu dàng: "Hay là thần cùng nương nương trồng lại một cây hải đường mới trong Chương Hòa Cung nhé?" "Không cần đâu." Chương hoàng hậu khẽ lắc đầu, "Cây hải đường kia tuy đã chết, nhưng nó sẽ sống mãi trong lòng bổn cung... Trồng cây khác cũng chẳng còn là cây thuở trước nữa, hà tất phải vẽ chuyện." Giang Trân khẽ gật đầu: "Vâng, tất cả đều nghe theo nương nương." Chương hoàng hậu cuộn bức họa lại, gượng gạo nở nụ cười: "Em ngồi bên bổn cung nãy giờ chắc cũng đói rồi. Người đâu, dọn thiện, bổn cung muốn cùng Giang đại nhân dùng bữa." Lý ma ma mừng rỡ ra mặt. Đã bao lâu rồi Hoàng hậu không chịu ăn một bữa cho ra hồn, suốt ngày bỏ bữa biếng ăn, nay chịu chủ động cất lời truyền thiện, chính là dấu hiệu chuyển biến tốt. Nhưng đúng lúc này. Ngoài điện bỗng truyền đến tiếng của Lương công công: "Khởi bẩm Hoàng hậu nương nương, Hoàng thượng có việc gấp triệu Giang đại nhân lập tức tới Ngự Thư Phòng thương nghị chính sự." "Lương công công." Giang Trân ôn tồn nói, "Liệu có thể đợi ta theo hầu Hoàng hậu nương nương dùng thiện xong, rồi mới sang bái kiến Hoàng thượng được chăng?" Lương công công mang vẻ mặt khó xử: "Giang đại nhân, việc này hệ trọng liên quan tới kỳ thi hương sắp tới, mấy vị đại nhân đều đã tề tựu ở Ngự Thư Phòng cả rồi, xin Giang đại nhân mau chóng theo nô tài qua đó, chớ để trễ nải chính sự." Chương hoàng hậu khẽ vỗ mu bàn tay Giang Trân, cười bảo: "Khoa cử là đại sự quốc gia, không thể chậm trễ, bổn cung ở đây không sao, em cứ yên tâm đi đi." Giang Trân khẽ nhún người hành lễ rồi rảo bước theo sau Lương công công. Chờ bóng lưng Giang Trân và Lương công công khuất dần nơi cổng cung, nụ cười trên gương mặt Chương hoàng hậu vụt tắt: "Lý ma ma, không cần dọn thiện nữa đâu, bổn cung chẳng có khẩu vị." Lý ma ma mấp máy môi muốn khuyên lơn, nhưng nhìn vào gương mặt tái nhợt của Hoàng hậu, những lời ấy đành phải nuốt ngược vào trong. Khi Giang Trân bước chân vào Ngự Thư Phòng, bên trong đã đứng chật ních người, toàn là quan viên nhất nhị phẩm trong triều, ánh mắt bọn họ nhìn nàng đều đầy vẻ dò xét. Thế nhưng, những trọng thần này nghị sự mà Hoàng đế lại triệu nàng tới. Bản thân điều đó đã là một sự coi trọng. Sau khi thỉnh an, Hoàng đế lên tiếng: "Giang Trân, khanh tới đúng lúc lắm. Cố Thượng thư vừa dâng lên phương án sửa đổi đề thi hương, trong đó có tăng thêm phần đề phụ về thuật số, trẫm nghe nói đó là chủ ý của khanh?" "Khởi bẩm Hoàng thượng, quả thực là vi thần đề xuất." Giang Trân nhìn lướt qua mọi người có mặt, "Chẳng hay ý kiến của các vị đại nhân thế nào?" Tân nhiệm Thái phó nhếch môi: "Thuật số chi học chẳng qua chỉ là bàng môn tả đạo, khó lên được đại nhã chi đường. Nếu tăng thêm đề phụ thuật số, chỉ e sẽ dẫn dụ người đọc sách bỏ gốc lấy ngọn, xao nhãng việc học đạo thánh hiền, thật là cái mất nhiều hơn cái được!" Giọng Giang Trân sắc lạnh thêm vài phần: "Thái phó đại nhân, Chu Lễ có câu: 'Bảo thị chưởng gián vương ác, nhi dưỡng quốc tử dĩ đạo, nãi giáo chi lục nghệ'... Trong lục nghệ, 'Số' chiếm một phần; Khổng Tử cũng từng dạy: 'Hưng ư thi, lập ư lễ, thành ư nhạc'... Mà nhạc, chính là số. Thánh nhân lập giáo, chưa từng coi nhẹ thuật số, vậy mà Thái phó đại nhân lại bảo thuật số là bàng môn tả đạo, lẽ nào đại nhân đang hoài nghi lời của thánh hiền?" Tân nhiệm Thái phó nghẹn lời. Hộ bộ Thượng thư lạnh giọng nói: "Giang đại nhân, đó là cổ lễ, còn nay đã là thời thế khác. Khoa cử chọn kẻ sĩ là để tìm nhân tài trị quốc an bang, khảo thí kinh sử tử tập cùng văn chương sách luận. Thuật số dẫu hữu dụng nhưng chẳng phải căn bản, nếu thêm vào đề thi thuật số, chỉ sợ người đọc sách trong thiên hạ sẽ phân tâm xao nhãng, đảo lộn đầu đuôi." "Đề thuật số chỉ là đề phụ, không bắt buộc phải làm, coi như điểm cộng thêm cho sĩ tử. Kẻ nào muốn chuẩn bị thuật số thì làm thêm, kẻ không muốn thì cứ chuyên tâm vào kinh sử, tuyệt đối không cưỡng cầu, cớ sao lại nói là đảo lộn đầu đuôi?" Giang Trân thong thả đáp, "Thượng thư đại nhân cai quản Hộ bộ, hằng năm thu thuế, phát lương, tính toán điền mẫu, thử hỏi có việc nào rời được thuật số chăng? Nếu đại nhân không hiểu thuật số, cấp dưới báo lên bao nhiêu, chẳng lẽ ngài cứ thế nhận bấy nhiêu? ... Thuật số tuy không phải căn bản nhưng là nền móng, móng không vững thì tòa nhà lớn ắt sẽ nghiêng đổ." Sắc mặt Hộ bộ Thượng thư biến đổi. "Giang đại nhân." Thủ phụ đại nhân Từ Anh tuổi đã cao từ tốn lên tiếng, "Những điều ngươi vừa nói đều là công dụng của thuật số, nhưng ngươi đã từng nghĩ tới tác hại của nó chưa?" Giang Trân vẫn luôn nhớ rõ, ngày trước khi Hoàng thượng phong nàng làm quan, chính vị lão Thủ phụ này đã đập đầu vào cột ngay giữa triều đình, máu nhuộm đỏ điện son. Đến nay nàng vẫn còn lờ mờ nhìn thấy vết sẹo trên trán Từ Thủ phụ. Nàng cất lời: "Hạ quan xin rửa tai lắng nghe." Từ Thủ phụ chắp tay sau lưng, đứng thẳng người. "Thuật số trọng kỹ, thánh hiền trọng đạo. Kỹ thì truyền được, mà đạo lại khó truyền. Nếu sĩ tử trong thiên hạ đều đổ xô đi nghiên cứu thuật số, thì lấy ai kế thừa đạo thánh hiền? Lấy ai giáo hóa bách tính? Ai đứng ra giữ gìn cương thường luân lý? Đó là cái hại thứ nhất của thuật số." "Thuật số chú trọng chuẩn xác, thánh hiền coi trọng biến thông. Chuẩn xác ắt sinh cứng nhắc, biến thông mới đặng viên dung. Kẻ cứng nhắc làm sao trị quốc? Làm sao an dân? Làm sao ứng phó với sự đời thiên biến vạn hóa? Đó là cái hại thứ hai của thuật số." "Thuật số bắt nguồn từ công lợi, thánh hiền bắt rễ từ nhân nghĩa. Lòng ham công lợi nặng thì lòng nhân nghĩa ắt mỏng manh, lòng mỏng thì ai nấy đều ích kỷ trục lợi. Đến lúc ấy, quân thần bất nghĩa, phụ tử bất thân, phu thê tuyệt tình. Đó là cái hại thứ ba của thuật số." Ánh mắt của mọi người đổ dồn về phía Giang Trân. Chờ xem một nữ tử như nàng làm sao tranh biện nổi với bậc đức cao vọng trọng như Từ Thủ phụ. Giang Trân chắp tay hành lễ. "Kinh Dịch có câu: 'Hình nhi thượng giả vị chi đạo, hình nhi hạ giả vị chi khí'... Thuật số là khí, thánh hiền chi đạo là đạo. Không có khí, lấy gì chở đạo? Không có đạo, khí đứng vững vào đâu? Thuật số chẳng những không hại đến đạo, mà ngược lại còn tải đạo, hoằng đạo, hành đạo. Đó là kiến giải thứ nhất của thần." "Ngài bảo thuật số cứng nhắc, nhưng nhìn khắp cổ kim, công dụng của thuật số nằm ở chỗ kinh thế trí dụng, áp dụng vào việc thực. Đại Vũ trị thủy, dùng thuật số; Chu Công chế lễ, dùng thuật số; Quản Tử trị Tề, dùng thuật số... Thuật số chẳng những không hề cứng nhắc, mà ngược lại còn linh hoạt khôn lường, tùy cơ ứng biến. Đó là kiến giải thứ hai của thần." "Ngài nói thuật số sinh từ công lợi, nhân nghĩa đến từ thánh hiền, song hạ quan lại cho rằng công dụng của thuật số nằm ở chỗ lợi quốc lợi dân, đó há chẳng phải là đại nhân đại nghĩa hay sao? Do đó, thuật số chẳng những không hại nhân nghĩa, mà ngược lại còn tác thành cho nhân nghĩa. Đó là kiến giải thứ ba của thần." Sắc mặt Từ Thủ phụ liền biến đổi. Hắn nhìn chằm chằm Giang Trân, lạnh lùng thốt lên: "Dẫu ngươi có khua môi múa mép thế nào, cũng chẳng thay đổi được sự thật rằng thuật số sẽ khiến con người ta ham hố cái lợi trước mắt." Giang Trân nghênh đón ánh mắt của hắn: "Thủ phụ đại nhân, việc ham cái lợi trước mắt là bệnh ở lòng người, đâu phải tật ở thuật số. Kẻ bất hiền dẫu chẳng học thuật số thì vẫn mưu toan trục lợi; người hiền đức dù có học thuật số cũng chẳng bao giờ quên cội gốc... Thuật số tựa như một lưỡi đao, đao có thể thái rau, cũng có thể đả thương người. Ấy không phải lỗi tại đao, mà là do kẻ cầm đao vậy."