Chương 52: Ba kế sách của tân chính

Đêm đã về khuya. Người phu canh gõ mõ điểm canh ba, tiếng mõ vang vọng trên đường phố vắng vẻ. Phần lớn nhà cửa ở huyện Ninh Dương đã sớm tắt đèn nghỉ ngơi, chỉ riêng trong Trí Tri Thư Viện ở phía tây thành, trên giấy dán cửa sổ phòng nghị sự vẫn còn hắt ra ánh nến chập chờn. Trần Văn đang cúi đầu viết thoăn thoắt bên án thư. Hắn đang hoàn thiện kế hoạch giảng dạy cho lớp vỡ lòng, Dù đã thuyết phục được Triệu Tu Viễn, song muốn đưa những môn thực học như toán học và luật pháp hòa nhập vào lớp học cho trẻ nhỏ, vẫn cần một bộ giáo trình tuần tự từng bước. Đây là việc tỉ mỉ, không thể qua loa nửa phần. Cốc, cốc, cốc. Ngoài cửa truyền đến một hồi gõ cửa dồn dập. "Ai đó?" Trần Văn đặt bút xuống, có phần bất ngờ. Đêm đã khuya thế này, thư viện sớm đã cài then đóng cửa, người bình thường không thể vào được. "Tiên sinh, là con, Cố Từ." Ngoài cửa truyền đến tiếng Cố Từ hạ thấp giọng, "Huyện tôn Tôn đại nhân tới, cải trang giản lược, nói có việc hỏa tốc muốn cầu kiến tiên sinh." Tôn Chí Cao? Động tác trên tay Trần Văn khựng lại một chút. Từ sau khi Phủ thí kết thúc trở về, Tôn Chí Cao tuy đối đãi với hắn hết sức lễ độ, song để tránh hiềm nghi, rất ít khi qua lại riêng tư. Đêm nay vội vã như vậy, thậm chí còn không mặc quan phục, ắt hẳn đã xảy ra chuyện lớn. "Mau mời vào." Trần Văn đứng dậy, chỉnh lại vạt áo hơi nhăn. Lát sau, Tôn Chí Cao được Cố Từ dẫn đường, vội vã bước vào phòng. Hắn mặc một bộ áo vải xám mộc mạc, đầu đội chiếc mũ nỉ cũ kỹ, vành mũ kéo xuống rất thấp, hoàn toàn không thấy chút uy nghiêm nào của một vị quan phụ mẫu chốn huyện nha ngày thường. "Trần tiên sinh, cứu bản quan với!" Tôn Chí Cao vừa vào cửa liền vái dài sát đất. Trần Văn vội vàng bước tới một bước, vững vàng đỡ lấy cánh tay đối phương: "Đại nhân sao lại thế này? Mau mau mời ngồi." Sau khi ngồi xuống, Tôn Chí Cao chẳng màng uống trà, lập tức trút hết nỗi khổ tâm như đổ hạt đậu ra ngoài. Hắn nói rất nhanh, rõ ràng là đã nghẽn ứ bấy lâu. "Tiên sinh, ngài cũng biết đấy. Lý Tri phủ tại Giang Ninh dốc sức thúc đẩy thí điểm ở Ninh Dương, nay công văn đã hạ xuống. Huyện Ninh Dương đã trở thành nơi thí điểm cải cách thuế đầu tiên của toàn Giang Nam." "Đây là chuyện tốt." Trần Văn nói. "Chuyện tốt thì đúng là tốt, nhưng cũng là việc khó tày trời!" Tôn Chí Cao nhăn nhó mặt mày, hai tay không ngừng xoa xoa đầu gối, "Từ khi tin tức truyền ra, nửa tháng nay huyện Ninh Dương đã có hàng ngàn thương khách bên ngoài đổ về. Thuyền bè nơi bến tàu kẹt cứng đến nước chảy không lọt, quán trọ trong thành đều chật ních." "Chuyện này vốn cũng chẳng sao, náo nhiệt chút cũng tốt. Nhưng những thương nhân ấy mang tới không chỉ có bạc trắng, mà còn kèm theo vô vàn rắc rối." Tôn Chí Cao rút từ trong tay áo rộng ra một xấp hồ sơ dày cộp, trải lên mặt bàn. Mép tập hồ sơ đã quăn góc, rõ ràng là đã bị lật xem vô số lần. "Tiên sinh xem này. Đây là các vụ việc huyện nha tiếp nhận mấy ngày qua. Có kẻ vì tranh giành bến đỗ mà đánh nhau vỡ đầu chảy máu, có người vì không hiểu quy củ bản địa mà bị lừa tiền đặt cọc, lại có kẻ vì thuế mục mập mờ mà xô xát với quan dịch thu thuế." "Huyện nha của bản quan vốn chỉ có ba thư lại, một sư gia. Bây giờ mỗi ngày chỉ riêng việc xử lý những tranh chấp này đã bận đến chân không chạm đất, ngay cả thời gian ăn cơm cũng chẳng có. Cứ tiếp tục thế này, chẳng quá nửa tháng, cái nha môn này của ta sẽ tê liệt mất." Hắn càng nói càng kích động. "Đáng sợ hơn nữa là việc thu thuế." Tôn Chí Cao chỉ vào một cuốn sổ kế toán, ngón tay dùng sức điểm mạnh lên đó: "Bên trên quy định phải nộp thuế theo thể thức đồng bộ, nhưng các khoản thuế cụ thể thì tính thế nào? Khoản nào nên miễn, khoản nào phải thu? Đám lại dịch thu thuế bên dưới cũng mù tịt chẳng hiểu ra sao. Mấy ngày nay số bạc thuế thu lên hỗn loạn vô cùng, căn bản không khớp sổ sách. Nếu đến hạn không nộp lên được, phía Lý đại nhân bản quan không biết ăn nói ra sao, còn phía triều đình thì lại càng mất đầu như chơi!" Trần Văn lặng lẽ lắng nghe, rót cho Tôn Chí Cao một chén trà nóng, đẩy tới trước mặt đối phương. Hắn đã sớm liệu trước sẽ có ngày này. Cải cách xưa nay chưa từng là việc chỉ dựa vào một tờ công văn là có thể giải quyết xong xuôi, nó cần sự điều hành tinh chuẩn, cần nguồn nhân lực to lớn, và càng cần một bộ quy tắc hoàn toàn mới. Tôn Chí Cao là một vị quan giữ nếp thủ thường không tệ, nhưng khi đối diện với làn sóng thương mại ập đến bất ngờ này, năng lực và tư duy của hắn hiển nhiên đã không theo kịp. "Đại nhân chớ vội." Trần Văn nhìn Tôn Chí Cao uống một ngụm trà nóng, cảm xúc đã lắng xuống đôi chút, mới thong thả mở lời: "Đã là làm thí điểm, việc hỗn loạn vốn khó tránh khỏi. Mấu chốt là chúng ta phải tìm ra phương sách giải quyết." "Phương sách? Tiên sinh có diệu kế gì chăng?" Tôn Chí Cao đặt chén trà xuống, mắt nhìn chằm chằm vào Trần Văn. Trần Văn nhìn ra bầu trời đêm đen đặc ngoài cửa sổ, nhanh chóng sắp xếp lại phương án đã chuẩn bị từ trước trong đầu. Việc này không chỉ là giúp Tôn Chí Cao, mà còn là giúp chính bản thân hắn; đồng thời cũng là một cuộc đại khảo thực chiến chuẩn bị cho đám học trò vừa trải qua sự tôi luyện của chế độ tích điểm đang khao khát cơ hội thể hiện. Hắn xoay người lại, giơ ra ba ngón tay. "Tại hạ có ba sách, có thể giải mối ưu phiền của đại nhân." "Xin tiên sinh chỉ giáo!" Tôn Chí Cao nhoài người về phía trước, hận không thể cầm bút chép lại từng chữ Trần Văn nói ra. "Kế thứ nhất: Giản hóa chế độ thuế." "Hạng mục thuế hiện nay quá rườm rà. Thuế hạ hàng, thuế qua đường, thuế giao dịch, thuế đinh, đủ thứ gom lại mấy chục khoản, chẳng những sai dịch thu thuế, mà ngay cả sổ sách kế toán lão luyện cũng tính không xuể. Vừa dễ sai sót, vừa tạo kẽ hở cho kẻ dưới giở trò trục lợi." "Cho nên, chúng ta phải chuyển phức tạp thành đơn giản. Chỉ thu một loại thuế duy nhất, gọi là thuế giá trị gia tăng thương nghiệp." "Thuế giá trị gia tăng?" Tôn Chí Cao ngơ ngác, danh từ này đối với hắn quá đỗi xa lạ. "Nói một cách đơn giản, chính là căn cứ theo giá trị hàng hóa, thu một khoản thuế theo tỷ lệ cố định một lần duy nhất. Ví như tơ lụa thu nửa phần, trà thu một phần. Bất kể hàng hóa lưu chuyển trong địa giới huyện bao nhiêu lần, chỉ cần có chứng từ hoàn thuế này thì sẽ không thu trùng lặp nữa." "Như thế, sai dịch chỉ cần đối chiếu giá trị hàng hóa, thậm chí không cần gảy bàn tính quá lâu. Chẳng những hiệu suất cao mà lại minh bạch, không ai dám tùy tiện lạm thu." Tôn Chí Cao nghe mà ngây ngẩn cả người, đoạn vỗ mạnh lên đùi một cái: "Diệu thay! Phép này quá đỗi kỳ diệu! Như thế thì sổ sách rõ ràng, cũng chẳng sợ có kẻ bòn rút túi riêng. Chỉ là mức thuế suất này định thế nào?" "Việc này không vội, tại hạ sẽ để học trò của mình là Lý Hạo căn cứ theo sổ sách mấy ngày qua tính ra một tỷ lệ thích hợp nhất cho đại nhân." Trần Văn tính trước chu toàn, vẻ mặt đầy tự tin. "Kế thứ hai: Lập thương hội." Trần Văn nói tiếp: "Khó khăn hiện thời của đại nhân là do mọi sự vụ đều dồn hết lên đầu huyện nha. Thương nhân nảy sinh tranh chấp tìm huyện nha, không hiểu quy củ cũng tìm huyện nha. Đại nhân chỉ có bấy nhiêu người, tự nhiên ứng phó không xuể." "Bởi vậy, chúng ta phải để thương nhân quản thương nhân." "Do huyện nha ra mặt, Trí Tri Thư Viện đứng đầu khởi xướng, tập hợp tất cả các thương hộ làm ăn tại Ninh Dương lại, thành lập Ninh Dương Thương Hội." "Thương hội lập ra quy ước ngành nghề, thiết lập trọng tài đình. Phàm là tranh chấp buôn bán, trước tiên để nội bộ thương hội điều giải. Điều giải không thành mới báo lên quan phủ xử lý." "Ngoài ra, thương hội còn phải chịu trách nhiệm tuyên truyền quy củ Ninh Dương cho các thương khách mới tới, thậm chí có thể hiệp trợ huyện nha duy trì trật tự nơi bến tàu." "Cứ như thế, nha môn của đại nhân chí ít cũng thanh nhàn được đến tám phần." Tôn Chí Cao nghe xong gật đầu lia lịa. Chiêu mượn lực đả lực này không chỉ giải quyết được vấn đề nhân lực, mà còn chuẩn hóa trật tự phố chợ, quả thực vô cùng cao minh. "Vậy chức hội trưởng thương hội này nên do ai đảm nhiệm?" Tôn Chí Cao ướm lời hỏi. Trần Văn cười mỉm: "Đại nhân thấy ai thích hợp nhất?" Tôn Chí Cao ngẫm nghĩ một chốc, chợt hướng về phía Trần Văn vái sâu một lạy: "Tự nhiên là không ai ngoài tiên sinh rồi." Trần Văn lắc đầu: "Tại hạ là người dạy học, không tiện trực tiếp lộ diện. Song tại hạ có thể để học trò của mình là Cố Từ đảm nhận chức tổng thư ký đầu tiên của thương hội, phụ trách vận hành sự vụ cụ thể." "Cố Từ sao?" Tôn Chí Cao nói: "Cố Từ có tài năng, lại xuất thân từ gia đình phú thương, đúng là rất thích hợp." "Kế thứ ba: Mượn nhân thủ." Rốt cuộc Trần Văn cũng nói đến điểm then chốt nhất: "Việc cấp bách trước mắt của đại nhân là nhân lực không đủ. Biên chế huyện nha có hạn, không thể tùy tiện tuyển người. Song thương hội là tổ chức dân gian, không chịu sự trói buộc này." "Trí Tri Thư Viện của tại hạ nay có hơn trăm học tử. Bọn họ đã đọc sách thánh hiền, lại học cả toán học cùng luật pháp, đang thiếu một cơ hội rèn giũa thực tế." "Đại nhân có thể mời họ làm hiệp lý cho huyện nha và thương hội, giúp tính toán sổ sách, soạn thảo công văn, hòa giải tranh chấp và tuyên truyền chính sách." "Họ không cần bổng lộc, chỉ cần điểm tích lũy." "Tích điểm?" Tôn Chí Cao lại ngẩn người. Trần Văn tóm lược sơ qua về chế độ tích điểm thăng cấp mới được áp dụng tại thư viện. Nghe xong, Tôn Chí Cao thở phào một hơi dài, gương mặt rốt cuộc cũng lộ ra nụ cười trút được gánh nặng. Hắn cảm giác tảng đá lớn đè nặng trong lòng bấy lâu nay rốt cuộc đã được dỡ bỏ. "Tiên sinh thật là bậc thần nhân!" "Giản lược thuế chế giải quyết được chuyện tiền bạc, lập thương hội giải quyết được chuyện sự vụ, mượn nhân thủ giải quyết được chuyện con người. Ba kế này đưa ra, thế cục Ninh Dương xem như đã thông suốt rồi!" Hắn đứng dậy, trịnh trọng hành lễ với Trần Văn: "Tiên sinh, kể từ hôm nay, Trí Tri Thư Viện chính là cố vấn đặc biệt của huyện nha Ninh Dương ta. Phàm là việc liên quan đến tân chính, hạ quan xin tuân theo sự chỉ dẫn của tiên sinh." Trần Văn vội vàng đỡ hắn dậy. Hắn hiểu rằng đây không đơn thuần là lời khách sáo, mà là sự tín nhiệm thực sự. Dẫu sao tân chính thí điểm này cũng là do chính hắn khởi xướng. Lại thêm sự bảo chứng của Lý đại nhân, Tôn huyện lệnh tự nhiên thấu rõ sức nặng cùng thực lực của Trần Văn. Kể từ thời khắc này, hắn đã có được vũ đài thực sự để thi triển sở học tại huyện Ninh Dương. "Đại nhân nói quá lời rồi. Đây cũng là tạo cho đám học trò một cơ hội để tri hành hợp nhất." Trần Văn đích thân tiễn Tôn Chí Cao ra tận cổng thư viện. Nhìn theo bóng lưng Tôn Chí Cao khuất dần trong màn đêm, Trần Văn không quay về nghỉ ngơi ngay. Hắn đứng trước cổng, cảm nhận làn gió đêm mơn man trên mặt. Xem ra đất Ninh Dương này sắp đón nhận một cuộc biến cách thực sự rồi. Mà người thúc đẩy cuộc biến cách này sẽ không còn là một mình hắn, mà là cả nhóm học trò trẻ tuổi phía sau hắn. Hắn xoay người trở lại phòng nghị sự, trải ra một tờ giấy trắng mới. Hắn phải chuyển hóa ba kế này thành phương án chấp hành cụ thể trước khi trời sáng. Quan trọng hơn cả là hắn muốn biến những nhiệm vụ này thành từng đề thi khảo thí. Đề toán học cho Lý Hạo, đề sách luận cho Cố Từ, đề án hình danh cho Chu Thông, việc ngoại vụ cho Vương Đức Phát. Việc này không chỉ nhằm tháo gỡ mối phiền toái của Tôn Chí Cao, mà cốt để bọn họ học bơi trước khi sóng to gió lớn thực sự ập tới. Dưới ánh đèn, Ngọn bút của Trần Văn sột soạt vang lên. Hắn viết hết sức chăm chú. Từng chữ từng nét đều can hệ tới tương lai của Ninh Dương, cũng can hệ tới sự trưởng thành của đám thiếu niên kia. Khoa cử chỉ là bài khảo hạch sau cùng đối với bọn họ. Kiến thức hắn muốn dạy không chỉ nằm trong sách vở. Mà còn là thực tế. Lúc này, hắn chợt nghĩ đến khái niệm giáo dục toàn diện thường được nhắc tới ở kiếp trước. Hắn không khỏi mỉm cười, chẳng ngờ lý tưởng ấy lại có cơ hội để mình đem ra thử nghiệm ở thời đại này. Mãi đến khi phương đông hé rạng màu bụng cá, Trần Văn mới đặt bút xuống. Hắn nhìn những trang giấy kín đặc nét mực. Trần Văn đứng dậy, bước tới bên cửa sổ, đẩy cánh cửa ra. Hơi lạnh sớm mai ùa vào phòng, khiến tinh thần hắn phấn chấn hẳn lên. Đúng lúc này, Cố Từ gõ cửa bước vào. Trần Văn khẽ ngáp một cái, nói: "Cố Từ, ngươi tới đúng lúc lắm. Ngươi đi báo với mọi người, khóa sáng hôm nay không giảng kinh nghĩa." "Chúng ta, phải ra chiến trường rồi."