Chương 7: Lời khẳng định của Triệu Tu Viễn

Trí Tri Thư Viện sau khi lập ra chế độ sổ lỗi sai, việc giảng dạy mỗi ngày đều xoay quanh nó mà triển khai, dần hình thành một tiết tấu cố định. Buổi sáng là tiết dưỡng tâm, dùng vào việc tĩnh tọa và luyện chữ. Cố Từ từ chỗ trăm bề bất mãn ban đầu, đến nay đã có thể miễn cưỡng tĩnh tâm, trong vòng một canh giờ viết kín một chữ "tĩnh" lên cả trang giấy. Nét chữ của hắn vẫn còn đôi phần sắc sảo ngạo nghễ, nhưng nơi đuôi ngọn bút đã thêm một tia trầm ổn chưa từng có trước đây. Trương Thừa Tông và Chu Thông thì tận dụng khoảng thời gian này để ôn tập bài vở hôm qua, hoặc chuẩn bị trước cho thiên chương mới. Buổi chiều là tiết chấm chéo và tranh biện kịch liệt nhất. Mỗi ngày Trần Văn đều ra một đề văn không dài, hoặc trích một đoạn trong kinh nghĩa, bảo ba người tự suy xét ý tứ rồi viết thành đoản văn. Văn vừa viết xong liền lập tức hoán đổi cho nhau, bắt đầu bới lỗi. Trong giảng đường thường xuyên vang lên tiếng tranh luận của họ. "Cố huynh, điển cố này của huynh tuy lộ tài văn, song lại hơi lệch khỏi luận điểm của đoạn, học sinh cho là không ổn." Đó là giọng nói trầm tĩnh nhưng kiên định của Trương Thừa Tông. "Thừa Tông nói sai rồi! Đạo làm văn cốt ở văn khí. Chỗ thừa chuyển này chính là để văn khí thăng trầm dập dềnh, nếu cứ bình bình đều đều, há chẳng thành một chén nước lã, nhạt nhẽo vô vị sao?" Đó là lời phản bác cố giữ lý lẽ của Cố Từ. Họa hoằn những lúc hai người tranh chấp không dứt, Chu Thông sẽ bất thình lình chen vào một câu: "Hai người nói đều có lý. Nhưng điển cố này bản thân nó vốn đã có tranh cãi." Dứt lời, hắn bèn mở cuốn sổ nhỏ của mình, tìm ra ghi chép liên quan, chứng minh điển cố kia trong các nguồn sử liệu khác nhau có cách diễn giải khác nhau, vốn không thích hợp dùng trong bài thi cử vốn đòi hỏi luận chứng nghiêm cẩn. Mỗi khi tới lúc ấy, Cố Từ và Trương Thừa Tông đều cùng câm bặt, rồi nhìn cuốn nhật ký quan sát ngày một dày của Chu Thông bằng ánh mắt vừa kính vừa sợ. Trần Văn phần lớn thời gian chỉ lắng nghe, mặc cho họ tranh luận. Thứ hắn muốn chính là bầu không khí học thuật này. Một đầm nước tù thì không nuôi nổi chân long. Chỉ khi không ngừng va chạm và chất vấn lẫn nhau, họ mới có thể thực sự biến tri thức thành thứ của chính mình. Thế nhưng cánh cổng con của Trí Tri Thư Viện rốt cuộc không thể ngăn cách mọi thị phi ồn ào từ ngoại giới. Những phương pháp giảng dạy khác lạ của Trần Văn, như sổ lỗi sai, như chấm chéo bài văn, đã sớm qua nhiều ngả đường mà truyền khắp giới người đọc sách ở huyện Ninh Dương. Những quy củ xưa nay chưa từng nghe thấy ấy đã trở thành đề tài đàm tiếu bên chén trà của không ít kẻ; có người hiếu kỳ, có người hoài nghi, nhưng phần nhiều chỉ coi đó là trò cười hạ lưu. Lời ong tiếng ve ấy đương nhiên cũng lọt vào tai Sơn trưởng Thanh Tùng thư viện, Triệu Tu Viễn. Thanh Tùng thư viện tọa lạc cạnh Văn Miếu phía đông huyện thành, tường đỏ ngói đen, trong viện trồng đầy tùng bách xanh tốt hiên ngang, chỉ nhìn khí phái bề thế thôi đã một trời một vực so với ba gian nhà nát của Trí Tri Thư Viện. Sơn trưởng Triệu Tu Viễn vốn là cử nhân tiền khoa, trong huyện được tôn làm bậc đại gia kinh học, học trò do hắn đào tạo ra hàng năm tại Huyện thí đều chiếm hơn nửa số ngạch Đồng sinh. Ban đầu nghe lời đồn về Trí Tri Thư Viện, Triệu Tu Viễn chẳng hề để tâm. Cả đời hắn đã thấy quá nhiều tú tài bần hàn, những trò bịp bợm làm màu hòng lôi kéo dăm ba học trò cũng chẳng còn lạ lẫm gì. Trong mắt hắn, tên Trần Văn kia chẳng qua cũng chỉ là một kẻ như thế. Nhưng khi lời đồn ngày một lan rộng, thậm chí đến cả đệ tử đắc ý nhất của hắn là Lý Văn Bác sau giờ học cũng nghiêm túc bàn bạc với đồng môn về cái gọi là "logic làm xương", đáy lòng Triệu Tu Viễn liền nảy sinh nỗi khó chịu và cảnh giác. Theo hắn, đạo học vấn cốt ở chữ cần và chữ hằng, ở công phu tích lũy ngày qua ngày. Kinh điển của thánh nhân bác đại tinh thâm, dẫu bạc đầu dùi mài kinh sử còn chưa lĩnh hội nổi một phần vạn, há có thể cậy vào vài ngón nghề khôn vặt mà thông suốt cho đặng? Cách làm của Trần Văn rõ ràng đang cổ xúy thói học nông nổi, đang lung lay căn cơ trị học mà hắn một đời tin theo và truyền dạy. Hôm ấy vào buổi xế chiều, mấy vị hương thân danh sĩ có tiếng trong huyện đặt tiệc tại Văn Đạo trà quán ở phía đông thành, mời Triệu Tu Viễn tới phẩm trà luận đạo. Đây vừa là sự kính trọng, cũng vừa là lệ thường. Văn Đạo trà quán là trà lâu sang trọng bậc nhất huyện Ninh Dương, có thể ngồi một ghế ở chốn này tự thân nó đã là biểu tượng của thân phận. Trong nhã gian trên lầu hai, hương trầm thoang thoảng, hương trà ngào ngạt. Sau khi mọi người an tọa, câu chuyện tự nhiên chuyển sang những chuyện kỳ lạ gần đây trong huyện. "Triệu Sơn trưởng, ngài có từng nghe chăng, Trí Tri Thư Viện phía tây thành dạo này danh tiếng không nhỏ đâu." Người lên tiếng là Vương lão gia, thương nhân tơ lụa lớn nhất huyện, vốn có chút cạnh tranh buôn bán với nhà họ Cố, lời lẽ ít nhiều mang ý dò la. Một vị hương thân họ Lưu có con cháu theo học tại Thanh Tùng thư viện liền cười nói: "Đâu chỉ danh tiếng không nhỏ, quả thực là thần hồn điên đảo. Tôi còn nghe bảo Trần tiên sinh kia lập ra quy củ, văn viết không xong, sách thuộc không trôi thì không cho ăn cơm! Còn nghiêm hơn cả quân pháp." Mọi người nghe vậy đều thấy mới lạ, đồng loạt nhìn về phía Triệu Tu Viễn, muốn nghe thử kiến giải của bậc thái sơn bắc đẩu trong giới học thuật này. Triệu Tu Viễn bưng chén trà thanh sứ của lò quan chế tác, dùng nắp chén nhẹ gạt bọt trà. Hắn chậm rãi mở lời, nhã gian tức khắc im bặt. "Chư vị, sự học như leo núi, phải từng bước từng bước vững vàng thì mới có thể lên tới đỉnh mà trông xa. Nếu cứ mải tìm đường tắt, giở thói khôn vặt, nhìn thì như đi nhanh, song thực chất căn cơ không vững, gió thổi một cơn là rơi xuống vực sâu, tan xương nát thịt." Hắn đặt chén trà xuống, đưa mắt nhìn quanh một lượt rồi tiếp tục: "Còn như đứa con trai nhà họ Cố, lão phu cũng từng gặp qua. Thiên tư thì có đôi chút, nhưng tâm tính xốc nổi, khó thành tài lớn. Nay bị vị Trần tiên sinh kia dùng mấy thủ đoạn khắc nghiệt đè nén, họa may an phận được nhất thời. Nhưng giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời. Cần cù mà không trải qua đức hạnh giáo hóa cùng kinh nghĩa hun đúc thì cũng chỉ như cây không rễ, nước không nguồn mà thôi." Mấy lời này thốt ra vừa có phong độ, lại ngậm theo uy quyền không thể nghi ngờ. Vương lão gia gật đầu lia lịa: "Sơn trưởng nói chí phải! Trị học vẫn cứ phải trọng đường chính thống!" Hương thân họ Lưu cũng phụ họa: "Đúng thế, đúng thế, cái Trí Tri Thư Viện kia chẳng qua chỉ lòe thiên hạ kiếm tiếng, ắt hẳn không tồn tại được lâu." Triệu Tu Viễn nghe lời tâng bốc của mọi người, trong lòng mới thấy dễ chịu đôi chút. Hắn nâng chén trà, đúc kết một câu sau cùng: "Một tháng nữa là tới Huyện thí. Kỳ Huyện thí này chính là đá thử vàng tốt nhất. Tới lúc ấy, ai là vàng ròng, ai là đá cuội, tự khắc sẽ rõ ràng." Hắn ngừng lại một nhịp, giọng điệu mang theo sự tự tin tuyệt đối: "Lão phu dám đoan chắc, cậy vào mấy thứ thuật bàng môn tả đạo đó, ba tên học trò của Trí Tri Thư Viện ở kỳ Huyện thí này tất chẳng nên trò trống gì!" Mấy lời ấy ném ra nặng tựa ngàn cân, các bậc hương thân danh sĩ có mặt không ai là không gật đầu tán đồng. …… Lời đoan quyết của Triệu Tu Viễn ở Văn Đạo trà quán nhanh chóng truyền ra ngoài. Nó lan khắp các tư thục lớn nhỏ tại huyện Ninh Dương, truyền tới tai từng người đọc sách. Những kẻ vốn còn nửa tin nửa ngờ sau khi nghe lời này của Triệu Sơn trưởng liền ngả hẳn về phía Thanh Tùng thư viện. Trí Tri Thư Viện một lần nữa trở thành trò cười cho cả huyện. Thậm chí có kẻ rỗi việc còn lập sòng ở sòng bạc trong huyện, đánh cược xem ba đệ tử của Trí Tri Thư Viện rốt cuộc có mấy người đỗ kỳ Huyện thí. Đại đa số đều cược vào cửa "không người nào". Những lời này đương nhiên cũng truyền tới Trí Tri Thư Viện. Người đầu tiên nghe tin là Cố Từ. Người làm nhà hắn khi ra ngoài mua sắm đồ đạc đã nghe được tường tận. Bản tính vốn kiêu ngạo, hắn làm sao chịu nổi cơn uất ức bực bội này. "Tiên sinh!" Cố Từ đùng đùng xông vào giảng đường, thuật lại hết những lời đã nghe, cuối cùng còn căm phẫn bổ sung thêm: "Bên sòng bạc kia, cược chúng ta không một ai đỗ thì tỷ lệ một ăn ba! Cược chúng ta đỗ được một người thì một ăn mười! Đây quả thực là khinh người quá đáng!" Trương Thừa Tông nghe xong mặt đỏ bừng, siết chặt nắm tay. Hắn xuất thân nghèo khó, vốn là người để ý nhất tới ánh nhìn cùng thanh danh trong mắt người đời. Trần Văn nghe xong sắc mặt chẳng chút đổi thay, chỉ hỏi: "Nói xong rồi?" Cố Từ ngẩn người: "Nói... nói xong rồi." "Nói xong rồi thì quay về tiếp tục bài vở của ngươi." Trần Văn chỉ về phía tờ giấy chưa viết kín nơi góc tường: "Chữ 'tĩnh' của ngươi hôm nay đã tiến bộ chút nào chưa?" "Tiên sinh!" Cố Từ cuống lên: "Người ta đã ức hiếp tới tận đầu ngọn tóc rồi, sao người chẳng sốt ruột chút nào vậy? Đám người ngoài kia đều xem chúng ta như trò khỉ rồi kìa!" Trần Văn ngước mắt nhìn hắn, chậm rãi bảo: "Kẻ khác nói gì, quan trọng lắm sao?" Cố Từ cứng họng. "Miệng mọc trên người khác, ngươi quản không nổi. Thứ ngươi quản được chỉ có tâm của ngươi và ngọn bút của ngươi mà thôi." Trần Văn nhìn Cố Từ, tiếp tục: "Triệu Sơn trưởng nói đúng hay sai, không do hắn định đoạt, cũng không do ta định đoạt, càng không do đám rỗi việc đầu đường xó chợ định đoạt." Hắn ngừng lại, ánh mắt quét qua ba người đệ tử. "Một tháng sau, bảng vàng Huyện thí sẽ trả lời hết thảy." Dứt lời, hắn chẳng thèm để ý nữa, tự mình cầm lấy một cuốn sách mà đọc. Cố Từ thấy tiên sinh không mảy may lay chuyển, một bụng tức giận không chỗ trút đành hậm hực quay về chỗ ngồi. Song khối khí uất nghẹn nơi lồng ngực hắn dẫu thế nào cũng không nguôi ngoai được. Nhìn chữ "tĩnh" nơi góc tường, hắn bỗng nảy ra một ý. Hắn bước tới trước mặt Trần Văn, kính cẩn hành lễ. "Tiên sinh, học sinh muốn xin phép ra ngoài một lát." "Chuyện gì?" "Học sinh muốn tới sòng bạc một chuyến." Cố Từ đáp. Trần Văn ngẩng đầu khỏi trang sách, mỉm cười hỏi: "Ồ? Tới làm chi?" Cố Từ hít sâu một hơi, móc từ trong ngực áo ra một tờ ngân phiếu năm mươi lượng đập mạnh lên bàn. "Học sinh muốn đem năm mươi lượng này, cược hết vào cửa ba người chúng ta thảy đều thi đỗ!"