Chương 70: Sĩ lâm dạ thoại

Túy Tiên Lâu đèn đuốc sáng trưng. Là tửu lầu sang trọng bậc nhất phủ Giang Ninh, tối nay nơi đây lại bớt đi vài phần huyên náo của cảnh chén thù chén tạc, thêm vài phần thanh quý của chốn văn nhân tao nhã tụ hội. Tôn Kính Hàm đã bao trọn toàn bộ tầng cao nhất mang tên Trích Tinh Các. Bốn phía cửa sổ mở rộng, gió sông thổi tới miên man, chẳng những có thể phóng tầm mắt bao quát cảnh đêm nửa phần phủ Giang Ninh, mà còn nhìn thấy từng đốm lửa chài xa xa trên sông Tần Hoài. Bên trong các, khách quý sớm đã ngồi chật ních. Ngoài các đệ tử của Tôn Kính Hàm, tài tử của khắp các thư viện lớn trong phủ Giang Ninh gần như đều đã tề tựu đông đủ. Thậm chí còn có vài vị lão phu tử giảng dạy ở phủ học cũng đang vuốt râu ngồi ở ghế trên. Họ đều muốn tận mắt nhìn xem vị Trần phu tử trong truyền thuyết có tài điểm đá thành vàng, cùng đám học trò do hắn đào tạo rốt cuộc mang phong thái ra sao. "Trần tiên sinh tới!" Dứt tiếng thông báo, tiếng chuyện trò trong các lập tức im bặt. Ánh mắt của tất cả mọi người đều đồng loạt hướng về phía cửa. Trần Văn dẫn theo đám đệ tử chậm rãi bước vào. Họ không mặc lụa là gấm vóc, chỉ vận độc một màu áo bào dài vải xanh giặt giũ sạch sẽ. Thế nhưng giữa một đám tài tử Giang Ninh áo quần lộng lẫy, họ lại lộ vẻ đĩnh đạc khác thường, thu hút vô vàn ánh nhìn. Đó là một loại tinh khí thần toát ra từ tận cốt cách bên trong. "Trần tiên sinh, mau mời thượng tọa!" Tôn Kính Hàm đứng dậy đón chào. Sau một hồi chào hỏi khách sáo rồi ngồi vào vị trí, tiệc rượu chính thức bắt đầu. Mới đầu, bầu không khí hãy còn đôi chút câu nệ. Dẫu sao đây cũng là lần tiếp xúc chính thức đầu tiên giữa hai học phái khác nhau, ai nấy đều mang vài phần thăm dò. "Trần tiên sinh." Một học tử đến từ Vạn Tùng thư viện đứng dậy, nâng chén rượu nói: "Tại hạ từ lâu đã nghe danh Chí Tri chi học độc thụ nhất trĩ. Nghe nói quý viện không giảng kinh nghĩa, chỉ dạy những môn tạp học như toán học, luật pháp. Không rõ việc này... có thật chăng?" Lời vừa thốt ra, toàn trường lập tức lặng ngắt. Đây tuy là nỗi ngờ vực muôn thuở, nhưng cũng đại diện cho nỗi băn khoăn của phần lớn người có mặt nơi đây. Trần Văn đặt đũa xuống. Hắn không hề giận dữ, thậm chí trên mặt còn thoáng nụ cười nhạt. "Vị huynh đài này, lời ấy sai rồi." "Ồ? Kính xin tiên sinh chỉ giáo tường tận." "Trí Tri Thư Viện ta chưa từng nói là không giảng kinh nghĩa. Chỉ có điều, kinh nghĩa chúng ta giảng là để làm việc." Trần Văn chỉ tay ra ngoài cửa sổ: "Thánh nhân dạy, tu thân tề gia trị quốc bình thiên hạ. Nhưng muốn trị quốc bình thiên hạ, dựa vào đâu phải là tài ăn nói suông, cũng chẳng phải những áng văn chương hoa mỹ. Cái cần dựa vào là tính cho rõ sổ sách, đọc cho hiểu luật pháp, xét cho minh thị phi." "Nếu ngay cả những môn tạp học này cũng chẳng thông, ngày sau ra làm quan, lấy gì để cai trị bách tính một phương? Lấy gì để ứng phó với tiền lương hình danh?" "Chẳng lẽ lại giống như đám hủ nho chỉ biết nói suông, bị đám lại viên bên dưới xoay như chong chóng hay sao?" Lời lẽ ấy nói ra vừa chân thực lại vừa sắc bén. "Hay!" Tôn Kính Hàm vỗ mạnh xuống bàn, "Bàn suông lỡ nước, thực cán hưng bang. Trần tiên sinh nói rất hay!" Có lời định luận của Tôn Kính Hàm, bầu không khí lập tức đổi khác. Nghi ngờ ban đầu đã chuyển thành thỉnh giáo. "Vậy xin mạn phép hỏi Cố Án thủ." Một học tử khác lên tiếng, "Huynh trong bài sách luận có nhắc tới 'thương vi quốc bản', nhưng điều này há chẳng trái ngược với lời răn 'trọng nông ức thương' của thánh nhân hay sao?" Cố Từ đứng dậy, phong thái chẳng kiêu ngạo cũng không tự ti. "Thánh nhân trọng nông là bởi thuở ấy đất rộng người thưa, nông nghiệp là cội nguồn của cơm ăn áo mặc. Nhưng ngày nay Đại Hạ nhân khẩu sinh sôi, ruộng đất bị thâu tóm, nếu chỉ khư khư giữ mấy mẫu ruộng cằn, bách tính lấy gì ấm bụng?" Hắn nâng chén rượu, ánh mắt nhìn lướt qua toàn trường. "Buôn bán lưu thông chỗ thừa chỗ thiếu, bách nghệ rèn giũa công cụ đồ dùng. Duy chỉ có nông, công, thương cùng phát triển thì nước mới giàu, dân mới mạnh. Điều này chẳng phải phản lại lời thánh nhân, mà là... thuận thời mà biến." Một tràng phân tích khiến học tử kia á khẩu không trả lời được, đành chắp tay bái phục thụ giáo. Ở phía bên kia, Lý Hạo cũng bị mấy người vây quanh. "Lý huynh, 'sổ sách minh bạch' của huynh chúng ta cũng đã nghe qua, nhưng số liệu rườm rà đến thế, huynh làm sao tính xong chỉ trong một đêm?" Lý Hạo cũng chẳng nhiều lời, trực tiếp rút bàn tính mang bên mình ra. "Lách cách lách cách!" Một tràng tiếng gảy bàn tính giòn giã vang lên. "Không cần tính từng khoản một, chỉ cần tính phần chênh lệch giữa 'tổng' và 'phần'." Hắn vừa tính vừa giải thích. "Giả sử tổng ngạch thuế phú của một huyện là cố định, phân bổ xuống các lý giáp. Nếu số ngạch nộp lên của lý giáp nào không khớp với số hộ, thì uẩn khúc nằm ở chỗ đó. Đây gọi là suy ngược số liệu, chỉ cần nắm chặt điểm khởi đầu và điểm kết thúc, ma quỷ ở giữa ắt không đường lẩn trốn." Mọi người nhìn những con số chuẩn xác trên bàn tính, kinh ngạc đến mức há hốc mồm. Đây đâu phải là tính sổ, đây rõ ràng là phá án! "Nhắc tới phá án." Một học tử nhìn về phía Chu Thông, "Chu huynh, nghe nói huynh ở trên công đường phủ nha, chỉ dựa vào một cuốn sổ cái giả mà định tội chết cho Tề gia? Trong này có điều chi huyền diệu?" Chu Thông vẫn giữ vẻ mặt không chút cảm xúc, nhưng hắn cầm một chén rượu trên bàn lên. "Chén này nếu là dùng từ hôm qua, đáy chén ắt có cặn cũ. Nếu là hôm nay mới rửa, ngấn nước chưa thể khô." Hắn chỉ vào một vệt nước mờ khó lòng nhận thấy dưới đáy chén rượu. "Vạn vật đều để lại dấu vết. Kẻ làm sổ sách giả chỉ chăm chăm xem con số có khớp hay không, nhưng lại quên mất rằng giấy má, vết mực, thậm chí cả thời tiết ngày hôm đó đều sẽ lưu lại dấu vết." "Chỉ cần nhìn ra những dấu vết này, lời dối trá tự khắc sụp đổ." Mọi người nghe xong mà sống lưng lạnh toát, lại không kìm được cất lời khen ngợi. Năng lực quan sát bậc này quả thực không thể tưởng tượng nổi. Còn bên cạnh bàn chính, Trương Thừa Tông đang cùng một vị lão phu tử đàm luận kinh nghĩa. "Chữ 'cách vật' trong sách Đại Học mà lão tiên sinh vừa nói, phần lớn chỉ việc cùng cứu sự lý. Song vãn sinh cho rằng, 'cách' nghĩa là tới nơi; 'vật' nghĩa là sự việc." Trương Thừa Tông dẫn kinh điểm điển, giọng điệu trầm ổn. "Chu Tử chú giải rằng: Phàm vật trong thiên hạ, chẳng vật nào không nhân cái lý đã biết mà càng cùng cứu thêm, ngõ hầu đạt tới chỗ cùng cực. Ấy là nói, không chỉ cần biết lý, mà càng phải thực hành sự việc. Tri hành hợp nhất, mới là chân đế của cách vật." Lão phu tử nghe vậy liên tục gật đầu, vuốt râu cảm thán: "Hậu sinh khả úy, thật là hậu sinh khả úy! Nền tảng vững vàng bực này, trong đám người trẻ tuổi hiện nay quả là hiếm thấy." Nơi góc phòng, Tô Thời đang cùng một lão học cứu thảo luận về luật pháp. "Lão tiên sinh, điều trong 'Đại Hạ Luật - Hộ hôn luật' mà ngài vừa dẫn, thực chất là điều lệ cũ từ thời Thiên Vũ. Đến những năm Vĩnh Quang, điều lệ ấy đã được sửa đổi bổ sung rồi." Tô Thời thuận miệng đọc trôi chảy một đoạn điều văn: "Phàm bách tính từ năm mươi tuổi trở lên không có con trai, cho phép lập con thứ... Nhược bằng không có con thứ, chuẩn cho lập người cùng tông..." Từng chữ không sai, chuẩn xác tuyệt đối. Lão học cứu nghe tới mức mồ hôi đầm đìa, liên tục gật đầu: "Thiếu niên bác văn cường ký, lão hủ bội phục, bội phục!" Còn nơi náo nhiệt nhất, chẳng đâu khác ngoài chỗ của Vương Đức Phát. Hắn đang được một đám học tử trẻ tuổi vây quanh, tay cầm chiếc đùi gà, nói năng nước bọt văng tứ tung. "Các vị đâu có biết, tiệm gạo nhà họ Tề kia ngày thường trông thì hào nhoáng, nhưng sau lưng toàn là trò bịp bợm!" "Cái đấu đong gạo của bọn họ, bên dưới là hai tầng! Chỉ cần ấn nhẹ cơ quan là bớt xén được hai phần gạo! Cái đó gọi là 'quỷ thủ đấu'!" "Việc... việc này cũng quá thất đức rồi!" Đám học tử nghe mà đầy vẻ bất bình phẫn nộ. "Thế cho nên mới nói." Vương Đức Phát vỗ đùi đánh đét, "Đọc sách không chỉ đọc sách thánh hiền, mà còn phải hiểu rõ những mánh lới chốn phố phường này. Bằng không sau này các vị làm quan, bị lũ gian thương bên dưới dắt mũi lúc nào cũng chẳng hay!" "Vương huynh cao kiến! Thật mở mang tầm mắt!" Đám học tử tới tấp nâng chén kính rượu, thầm nghĩ gã béo này nhìn tuy có vẻ không đứng đắn, nhưng lời nói ra lại còn chân thực hơn cả những đạo lý ghi trong sách vở. Đêm nay. Trong Trích Tinh Các đầy ắp tiếng cười vui. Không còn ranh giới môn phái, không còn phân biệt địa phương. Chỉ có một nhóm người trẻ tuổi cùng chung chí hướng, đang san sẻ cho nhau những điều mình đã học và đã suy ngẫm. Trần Văn nhìn cảnh tượng này, trong lòng dâng trào muôn vàn cảm xúc. Hắn biết, đây mới là thắng lợi thực sự của Trí Tri Thư Viện. Không phải là thắng một kỳ thi nào đó, cũng chẳng phải là đánh đổ một gia tộc nào đó. Mà là đem hạt giống kinh thế trí dụng này gieo rắc vào sâu trong lòng của nhiều người hơn. Tiệc rượu sắp tàn. Tôn Kính Hàm nắm tay Trần Văn, bước tới bên lan can. "Tiên sinh." Tôn Kính Hàm chỉ tay xuống thành phủ Giang Ninh phồn hoa bên dưới. "Lão phu ở phủ Giang Ninh này ba bốn mươi năm, từng thấy vô số tài tử. Nhưng giống như các vị, vừa có tài học lại vừa có tinh thần gánh vác việc đời, quả thực là lần đầu tiên được thấy." "Lão phu có một thỉnh cầu quá phận." "Xin Tôn lão cứ nói." "Lão phu có một người bạn chí giao, tên gọi Diệp Hành Chi, hiện giữ chức Đề học đạo tỉnh Giang Nam." Đề học đạo! Trần Văn trong lòng khẽ động. Đây chính là nhân vật then chốt cai quản học chính toàn tỉnh, cũng tức là người nắm quyền kỳ thi hương! "Diệp đại nhân tính tình ngay thẳng, thích nhất việc nâng đỡ kẻ hậu sinh. Lão phu đã viết một phong thư, tiến cử tiên sinh với ngài ấy." Tôn Kính Hàm từ trong tay áo rút ra một phong thư, đưa cho Trần Văn. "Đợi xong xuôi mọi việc nơi đây, nếu tiên sinh có tới tỉnh thành, có thể cầm phong thư này tới bái phỏng." "Họa chăng có thể mở thêm một con đường cho tương lai của tiên sinh." Đây là một món quà nặng tựa ngàn cân. Cũng là sự thừa nhận lớn nhất của sĩ lâm Giang Ninh dành cho Trần Văn. Trần Văn hai tay đỡ lấy phong thư, cúi mình vái sâu. "Bậc trưởng bối ban tặng, vãn sinh không dám chối từ." "Vãn sinh xin tạ ơn Tôn lão." Tôn Kính Hàm mỉm cười vỗ vỗ lên mu bàn tay hắn. "Đi đi." "Phủ Giang Ninh này quá nhỏ bé, không giữ nổi con rồng như ngươi đâu." "Lão phu sẽ mãi ở lại Giang Ninh, chờ nghe tin vui tiên sinh vang danh khắp thiên hạ."