Chương 73: Vừa thi kinh nghĩa, càng thi kiến thức

Trương Thừa Tông không có tầm nhìn vĩ mô như Cố Từ. Nhưng hắn có điểm đột phá của riêng mình. Hắn nhớ tới phụ thân. Người nông phu chất phác cả đời bán mặt cho đất bán lưng cho trời, vậy mà vẫn phải sầu lo vì dăm ba lượng bạc vụn. Hắn nhớ tới những nông hộ ở huyện Ninh Dương, nhớ tới những bá tánh chỉ cần có đất, có hạt giống là có thể an cư lạc nghiệp. Khóe mắt hắn rơm rớm lệ. "Bất hoạn quả, nhi hoạn bất an." Hắn quyết định đặt bút từ chữ "an". Hắn luận thuật rằng chỉ khi khiến bá tánh "an cư" mới có thể "lạc nghiệp", mới có thể giúp nước giàu dân mạnh. "Dân chi bất an, phi nhân bần dã, nãi nhân vô vọng dã." "Nhược phú thuế hữu độ, nhược dao dịch hữu kỳ, nhược quan phủ thanh liêm, nhược đạo tặc bất sinh. Tắc tuy thô trà đạm phạn, bách tính diệc năng an chi nhược tố." Hắn không bàn suông đạo lý lớn lao, mà đưa ra một loạt kiến nghị cụ thể như "giảm thuế", "hưng tu thủy lợi", "nhân rộng giống tốt". Những kiến nghị này tuy mộc mạc, nhưng đều là biện pháp thiết thực có thể giải quyết vấn đề. Từng câu từng chữ đều thấm đượm tình cảm sâu nặng của hắn dành cho mảnh đất này. Đó chính là "lời lẽ của bậc nhân giả". Phản ứng của Lý Hạo lại càng trực tiếp hơn. Hắn lấy bàn tính ra, gảy lách cách một hồi trên giấy nháp. Hắn muốn dùng số liệu để chứng minh rằng, cái gọi là "thiếu thốn", thực chất là do phân bổ tài nguyên bất hợp lý. Chỉ cần tính rõ sổ sách, thu đủ thuế má, quốc khố tự nhiên sẽ không còn "thiếu thốn". Để đảm bảo tính chuẩn xác của từng con số, hắn đã tính đi tính lại tới ba lần. "Cố tri, quả dữ đa, phi tại thuế chi trọng khinh, nhi tại chính chi thông tắc." "Thông tắc đa, tắc tắc quả." Hắn dùng số liệu trước và sau cuộc cải cách thuế vụ ở huyện Ninh Dương để tạo nên một phép đối chiếu rõ rệt. Trước khi cải cách, sưu cao thuế nặng khôn xiết, nhưng ngân khố huyện lại trống rỗng, dân chúng khốn cùng. Sau khi cải cách, tuy chỉ thu một đầu thuế, nhưng thương nhân tấp nập kéo đến, ngân khố dồi dào, bá tánh an cư. "Thử nãi lý tài chi đại đạo." Bài văn này tuy hành văn chưa chau chuốt, thậm chí có phần khô khan. Nhưng sức mạnh của việc dùng số liệu để nói lên sự thật lại là thứ mà bất kỳ lời văn hoa mỹ nào cũng không thể sánh bằng. Hắn tin rằng vị Lục đại nhân từng làm tri phủ nhất định sẽ nhìn thấu sức nặng ẩn sau những con số này. Nhất định sẽ hiểu được đây mới thực sự là "thực học" có thể giúp nước giàu binh mạnh. Còn người khiến kẻ khác lo lắng nhất là Vương Đức Phát. Lúc này gã đang trừng to mắt nhìn đề bài. "Bất hoạn quả nhi..." Gã gãi gãi đầu. Đề này... gã quen quá chừng! Hồi huấn luyện đặc biệt, tiên sinh đã giảng riêng về dạng đề này rồi! "Khuôn mẫu tiên sinh dạy là gì ấy nhỉ? Đúng rồi! 'Phàm thiên hạ chi sự...'" Gã nhớ lại chuỗi ngày bị nhốt trong phòng củi học vẹt đến mụ mẫm hồi còn huấn luyện. "Phàm thiên hạ chi sự, bất hoạn vô tài, nhi hoạn vô lộ." Câu nói này tựa như một tia chớp, xé toang màn sương mù trong đầu gã. Gã nhớ tới những người nghèo từng gặp trong tiệm cầm đồ. Họ không phải không muốn kiếm tiền, mà là không có đường đi nước bước, không có vốn liếng. Họ bị những món nợ lãi cắt cổ, bị những luật lệ bất công đè chặt dưới đáy cùng, đời nào ngóc đầu lên nổi. "Phú giả liên điền thiên mạch, bần giả vô lập trùy chi địa, thử phi quả, nãi bất quân chi cực dã." Trong bụng gã nghĩ toàn lời lẽ nôm na: "Thế đạo này quá bất công, kẻ giàu càng giàu, kẻ nghèo càng nghèo. Đâu phải là thiếu tiền, rõ ràng là không chừa cho người ta đường sống!" Nhưng gã biết, không thể viết như thế vào bài. Gã cố gắng lục lọi chút chữ nghĩa ít ỏi trong bụng, tìm cách chuyển mớ lời nôm na này thành văn ngôn. "Cái đó... 'càng giàu' nói thế nào nhỉ? À phải rồi, 'phú giả dũ phú'. Thế còn 'càng nghèo'? 'Bần giả dũ bần'." Gã vừa lẩm bẩm vừa bôi xóa sửa chữa trên giấy nháp. Dẫu những câu chữ viết ra vẫn còn vụng về, nét bút vẫn còn mang vẻ thợ thuyền thô kệch. Nhưng gã viết vô cùng nghiêm túc. Từng chữ một đều là do gã cắn răng, dốc cạn sức lực để viết nên. Bởi gã biết, đây không chỉ là một kỳ thi. Đây là lúc gã chứng minh bản thân trước người cha luôn xem thường mình, trước tất cả những kẻ từng chế giễu gã là phường phá gia chi tử. ... Trên đài cao. Lục Bỉnh Khiêm chắp tay sau lưng, chậm rãi tuần tra trường thi. Ánh mắt ông thỉnh thoảng lại dừng ở khu vực phòng thi của Trí Tri Thư Viện. Ông thấy được sự ung dung của Cố Từ, thấy được nét trầm ổn của Trương Thừa Tông, thấy được vẻ chăm chú của Lý Hạo. Thậm chí, ông còn thấy cả cái tên Vương Đức Phát béo ục ịch đang cắn cán bút, nét mặt đầy vẻ thù sâu oán nặng mà cắm cúi viết. "Có chút thú vị." Đáy mắt Lục Bỉnh Khiêm thoáng qua một tia ý cười. Đề bài này do đích thân ông ra. Vừa khảo sát kinh nghĩa, lại càng khảo sát kiến thức thực tế. Nếu chỉ biết đọc sách chết, chỉ biết học vẹt tập chú, thì đề bài này tuyệt đối không thể đáp trúng đích. Chỉ có người thực sự từng đi sâu vào dân gian, thực sự thấu hiểu nỗi thống khổ của bá tánh mới có thể viết ra đáp án mà ông mong muốn. Mà những người này... Ông nhìn đám môn sinh của Trí Tri Thư Viện. Họ dường như chính là hạng người như vậy. "Mong rằng các ngươi đừng khiến lão phu thất vọng." Ông xoay người, tiếp tục chuyến tuần thị. ... "Đoong——" Một tiếng chuông ngân dài vang lên, báo hiệu trường thi thứ nhất kết thúc. Nha dịch bắt đầu thu bài. Cửa các gian phòng thi mở toang, thí sinh như thể kiệt sức, kẻ thì ngồi bệt xuống đất, người lại dìu dắt nhau bước ra ngoài. Đám người Cố Từ rời khỏi phòng thi, tụ lại một chỗ. Dù ai nấy đều mang vẻ mệt mỏi, song ánh mắt của họ đều lấp lánh ánh sáng. "Thế nào rồi?" Lý Hạo hỏi, tay vẫn đang xoa bóp cổ tay đau nhức. "Chắc ăn rồi." Cố Từ cười, nụ cười ẩn chứa một sự tự tin chưa từng có, "Đề bài này quả thực đâm trúng sở trường của chúng ta." "Phải đấy." Trương Thừa Tông cũng gật đầu, "Tiên sinh bảo chúng ta nghiên cứu Lục đại nhân, chiêu này đúng là tuyệt diệu. Lúc ta viết, cảm giác hệt như đang đàm đạo cùng Lục đại nhân, bao nhiêu lời ông ấy muốn nghe, ta đều nói cho ông ấy nghe cả." "Ta cũng viết xong rồi!" Vương Đức Phát chen vào, vẻ mặt đắc ý, "Tuy chữ có hơi xấu, vài câu có lẽ không được trôi chảy lắm, nhưng ít ra cũng không để trống. May mà có khuôn mẫu của tiên sinh đấy! Hắc hắc, lần này mà đỗ, về nhà ta nhất định sẽ dập đầu tạ ơn tiên sinh ba cái thật kêu!" Mọi người nhìn nhau cười. Họ biết, trường thi thứ nhất này, họ đã thắng. Thắng ở chỗ chuẩn bị chu đáo, thắng ở chỗ biết mình biết ta, và càng thắng ở chỗ... họ có được một người thầy tài giỏi. "Đi thôi." Trần Văn vẫy tay gọi họ. "Về nghỉ ngơi cho tốt. Ngày mai còn trường thứ hai, đó mới là trận đánh ác liệt." Mọi người gật đầu, sải những bước chân nhẹ nhõm bước ra khỏi cống viện. Ở một góc khác trong cống viện. Lục Văn Hiên ngồi thẫn thờ hồi lâu. Hắn đã viết một bài văn từ chương hoa mỹ, trích dẫn không dưới mười điển tích. Nhưng chính hắn tự hiểu, những thứ đó đều là hư phù. Đều là rỗng tuếch. Hắn nhớ lại những lời Cố Từ từng nói trên tửu lầu. "Trị quốc bình thiên hạ, không thể dựa vào cái miệng." Hắn thở dài một tiếng, chậm rãi đặt bút xuống. Hắn nhìn theo bóng lưng của đám người đang cười nói rời đi đằng xa, trong lòng dâng lên một nỗi hụt hẫng chưa từng có. Hắn có một dự cảm chẳng lành. Lần này, có lẽ hắn lại phải bại dưới tay đám người Trí Tri Thư Viện rồi.