Chương 485: Đặc huấn trước kỳ điện thí

Điện thí định vào tháng Ba, ngày thi càng đến gần, Mạnh Tử Mặc lại càng thêm cần mẫn. Ban ngày ông đóng cửa nghiền ngẫm kinh sử sách luận, lật qua lật lại những đề thi điện thí các đời trước, gọt giũa từng câu từng chữ đối đáp, sách vở trên bàn chất cao hơn cả đầu người. Giang Trân gác lại mọi việc vặt vãnh trong tay, đặc biệt dành riêng thời gian để rèn giũa cấp tốc cho Mạnh Tử Mặc. Nàng ngồi ở ghế chủ vị, thuận miệng ra đề: "Kênh đào phù sa ứ đọng, đường vận chuyển lương thực bằng đường thủy bị nghẽn, nếu ngươi là chủ sự Công bộ, sẽ trị thủy thế nào?" Mạnh Tử Mặc suy nghĩ chốc lát: "Trước hết nạo vét thượng nguồn, sau đó gia cố đê điều, thi công từng đoạn để giảm bớt ảnh hưởng tới việc vận chuyển đường thủy..." "Thi công từng đoạn cần cùng lúc điều động dân phu ba phủ, nếu Hộ bộ lấy cớ quốc khố eo hẹp mà bác bỏ dự toán của ngươi, ngươi ứng phó ra sao?" Mạnh Tử Mặc ngẩn người, góc độ Hộ bộ bác bỏ dự toán này quả thật ông chưa từng nghĩ tới. Ông ướm lời đáp: "Có thể... có thể bắt đầu từ khúc sông hiểm trở nhất trước, các đoạn còn lại đợi sau khi thu hoạch lúa thu nhập kho rồi mới lần lượt trưng triệu, như vậy chi phí chia đều cho từng tháng sẽ giảm đi một nửa..." "Lúa thu nhập kho xong là đến mùa đông đắp đê, phương án của ngươi kéo dài thời hạn thi công tới tận cuối năm, quá dài. Nếu sang năm lũ xuân đến sớm, những đoạn đê chưa xong sẽ là mầm mống vỡ đê. Ngươi tiết kiệm được khoản dự toán này, nhưng sau khi vỡ đê lại phải tốn nhiều bạc hơn để đắp vá, lúc ấy tính sao?" Mỗi lần Giang Trân truy vấn một câu, vầng trán Mạnh Tử Mặc lại rịn thêm một tầng mồ hôi. Ông sắp xếp lại mạch suy nghĩ, lần lượt phản bác từ ba khía cạnh: thời hạn thi công, dự toán và rủi ro. Giang Trân nghe xong chẳng nói đúng hay sai, chỉ bưng chén trà nhấp một ngụm, rồi lại đổi sang đề bài tiếp theo. Hai người kẻ hỏi người đáp, từ trị thủy đến muối chính, từ biên phòng đến thuế má, liên tục rèn luyện mấy ngày liền, Mạnh Tử Mặc đối đáp ngày một lưu loát, ngay cả dáng đứng cũng bất giác đoan chính hơn ngày thường vài phần. Giang Trân nhìn dáng vẻ ấy của ông, khẽ gật đầu: "Đứng trước mặt ta ngươi đã không còn hoảng hốt, nhưng điện thí không phải ngồi trong thư phòng đối mặt với ta, mà là trên điện kim loan, đối mặt với hoàng thượng, với bá quan văn võ. Ngươi đến chỗ đông người e là sẽ sợ sệt, đi thôi, ta đưa ngươi đến Dịch Dị Quán rèn chút gan dạ." Vừa bước qua cổng viện Dịch Dị Quán. Mạnh Tử Mặc đã nghe thấy trong lớp học truyền ra một tràng ồn ào hỗn tạp, xen lẫn tiếng tranh cãi gay gắt. Ông rảo bước đi vào, thấy Mạnh Vô Ngu đang bị một đám đông vây kín ở giữa. "Mạnh Vô Ngu, ngươi giỏi lắm!" "Ngươi dám mắng bổn điện như thế, bổn điện sẽ không tha cho ngươi đâu!" "Ngươi cậy lộng quá rồi đấy, đừng tưởng có phu tử che chở là bọn ta sợ ngươi..." Sắc mặt Mạnh Tử Mặc trầm xuống. Ông bước vội tới, gạt phăng đám người ra, chắn Mạnh Vô Ngu ra sau lưng: "Con gái ta mới mười lăm tuổi, một lũ đàn ông các ngươi ức hiếp một đứa con gái nhỏ, có biết xấu hổ không hả?" Kỳ Thiện Nghiêu giận quá hóa cười, phe phẩy quạt chỉ vào mũi mình, vẻ mặt không thể tin nổi: "Hả? Bổn điện? Ức hiếp nàng ta?" Trương Kiêu bày ra vẻ mặt ấm ức gào lên: "Rõ ràng là nàng ta ức hiếp bọn ta thì có!" Phàn Phái đầy vẻ bi phẫn: "Bọn ta chỉ hỏi nàng ta mấy bài thuật số, nàng ta mắng cả đám bọn ta là lũ lợn ngu xuẩn, mắng suốt nửa canh giờ liền!" "Thực ra là hiểu lầm thôi..." Cố Tu Nhiên lí nhí nói đỡ, "Sắp đến kỳ khảo hạch tháng rồi, mọi người đều sốt ruột nên mới tới thỉnh giáo. Mạnh Vô Ngu đang giảng bài thuật số cho mọi người, chỉ là họ hỏi liền mấy lần vẫn chưa hiểu, nàng ấy nóng ruột nên... nên có hơi nghiêm khắc một chút xíu." Mạnh Vô Ngu có phần ngượng ngùng. Ở nhà nàng vốn là đứa con ngoan, trước mặt cha mẹ luôn dịu dàng hiểu chuyện. Thế nhưng ở Dịch Dị Quán này, bị đám người dạy mãi không hiểu chọc tức đến mức phong thái khuê tú đều vứt sạch lên chín tầng mây. Nàng vội vàng ôm lấy cánh tay Mạnh Tử Mặc: "Cha, sao cha lại tới đây?" Giang Trân thong thả bước tới, chậm rãi cất lời: "Giới thiệu với mọi người một chút, vị này là tân cống sĩ năm nay, Mạnh Tử Mặc, sắp sửa bước vào điện thí. Hôm nay cho các ngươi một cơ hội chất vấn cống sĩ, muốn hỏi gì cứ hỏi nấy." Ánh mắt cả đám lập tức sáng rực lên. Vị này chính là cha ruột của Mạnh Vô Ngu. Mạnh Vô Ngu ngày thường mắng bọn họ xối xả như tát nước vào mặt, lại hay dọa dẫm hễ lần sau đi muộn về sớm sẽ bẩm báo phu tử tống cổ bọn họ đi quét dọn nhà xí. Hôm nay cha nàng ta đã tới, không nhân cơ hội này làm khó một phen thì đợi đến bao giờ? Trương Kiêu xắn tay áo lên, gào to hỏi: "Mạnh tiên sinh, giả sử ngài đánh trận ở biên cương phía bắc, trong quân chỉ còn bảy ngày lương thảo, nhưng viện quân mười ngày sau mới tới, ngài làm sao để binh lính ăn no?" Đề bài này không phải do hắn tự dưng nghĩ ra, cha hắn là Trương Hành đại tướng quân, từ nhỏ hắn ngồi bên bàn ăn đã nghe không ít chuyện quân vụ. Mạnh Tử Mặc không hề bối rối, ung dung đáp: "Lương thảo bảy ngày chia làm mười phần, mỗi người mỗi ngày ăn bảy phần khẩu phần, đồng thời thu mua lương thực tồn đọng của dân chúng trong thành, phái toán quân nhỏ ra ngoài thành tìm kiếm tiếp tế. Nhưng mấu chốt của vấn đề này không nằm ở lương thực, sĩ khí nhiều khi còn quan trọng hơn cả cái ăn. Nhất định phải báo cho binh lính biết viện quân sắp tới, nếu không lòng quân rệu rã, lương thảo có nhiều hơn nữa cũng chẳng giữ nổi thành..." Ngô Thận Ngôn đứng dậy lên tiếng: "Mạnh tiên sinh, ngài nói sĩ khí quan trọng hơn lương thực, nhưng lương thảo là thứ có thật, còn sĩ khí là thứ vô hình, ngài lấy gì chứng minh thứ vô hình lại then chốt hơn thứ hữu hình?" Mạnh Tử Mặc ngẫm nghĩ rồi nói: "Xưa nay có biết bao tấm gương, cô quân giữ thành, lương cạn viện dứt, vậy mà vẫn dựa vào một lá cờ tướng mà gắng gượng tới cùng... Lại cũng có kẻ trong thành kho lương đầy ắp, nhưng vừa có lời đồn đại đã mở cổng thành nghênh hàng... Lương thảo là sức lực của chiến sĩ, sĩ khí là quyết tâm của chiến sĩ, sức lực quyết định giữ được mấy ngày, còn quyết tâm mới quyết định giữ được thành hay không." Ngô Thận Ngôn trầm mặc hồi lâu, sau đó khẽ gật đầu. Phàn Phái đứng lên: "Mạnh tiên sinh, cha ta cứ mắng ta phá gia chi tử, ngài nói xem làm sao ta mới không bị ông ấy mắng nữa?" Cả phòng rộ lên tiếng cười. Mạnh Tử Mặc cũng không bực, nghiêm túc đáp lại: "Lệnh tôn mắng ngươi phá gia, không phải vì ngươi tiêu nhiều, mà là vì ngươi chỉ biết tiêu chứ không biết kiếm. Ngươi hãy học cho vững thuật số ở Dịch Dị Quán trước đã, học được cách tính toán sổ sách, rồi cầm một khoản vốn nhỏ thử kinh doanh. Chỉ cần ngươi bắt đầu mang được tiền về nhà, lệnh tôn tự khắc sẽ không mắng ngươi nữa." "Có lý." Phàn Phái ngồi xuống, còn quay đầu nhìn về phía Mạnh Vô Ngu, lẩm bẩm, "Cha ngươi dịu dàng hơn ngươi nhiều." Mạnh Vô Ngu chẳng thèm chớp mắt: "Đó là vì ngươi còn chưa đủ tư cách để cha ta mắng." Kỳ Thiện Nghiêu vắt óc nghĩ ra một câu hỏi hóc búa: "Mạnh tiên sinh, nay triều đình khuyến khích nông tang, không ít quan lại địa phương vì tranh giành công trạng mà ép buộc chỉ tiêu canh tác, ép bách tính bỏ nghề buôn để làm ruộng, ngài thấy việc này nên xử trí thế nào?" Giọng điệu Mạnh Tử Mặc điềm đạm mà dứt khoát: "Nông là gốc của thiên hạ, thương là mạch máu của thiên hạ. Triều đình nên hạ lệnh dẫn dắt bách tính chọn nghề hợp lý, không ép buộc chỉ tiêu canh tác, tôn trọng ý nguyện của dân. Lúc nông nhàn có thể làm thương nghiệp, mùa màng bận rộn thì lo đồng áng, như vậy mới bổ trợ cho nhau... Hơn nữa, khảo hạch công trạng không nên chỉ nhìn vào sản lượng nông tang, mà còn phải xem xét sự phát triển thương nghiệp và mức độ hài lòng của dân chúng. Có như vậy mới vừa giữ được gốc rễ nông tang, lại vừa thúc đẩy thương nghiệp phát triển..." Mạnh Tử Mặc ở lại Dịch Dị Quán hơn nửa ngày trời, bị một đám thiếu niên vây quanh hỏi suốt một buổi chiều. Đề tài muôn hình vạn trạng, góc độ xảo quyệt kỳ quặc, vậy mà ông càng nói lại càng hăng say, về sau chẳng những không còn căng thẳng mà còn xắn cả tay áo, đứng trên bục giảng vung tay chỉ điểm giang sơn. Giang Trân vẫn ngồi ở góc phòng nhấp trà, nhìn thấy khí thế ấy của ông, trong lòng đã nắm chắc vài phần. Điện thí chính là cần trạng thái như thế này. Nàng bước lên phía trước: "Được rồi, hôm nay đến đây thôi, bọn Bùi Diễm đang ở tiệm lẩu chờ cổ vũ cho ngươi đấy, chúng ta qua đó thôi."