Chương 496: Làm sao để tăng thu

Hoàng đế tựa lưng vào long ngai. Quốc khố Đại Hạ dường như năm nào cũng thế, trước sau vẫn luôn giật gấu vá vai. Cứ mỗi bận đụng đến chuyện chi ngân, Hộ bộ lại khóc nghèo than khổ, các ty nha thì xúm vào tranh giành, hễ có việc là lại chờ thuế, chờ cấp ngân, rồi chờ sang năm sau. Người trong lòng hiểu rõ, dẫu có gắng gượng đợi được tới khi thuế vụ mùa hạ nhập kho, thì thủy lợi, lương thảo, bổng lộc, cứu tế tầng tầng lớp lớp xâu xé lẫn nhau, rốt cuộc vẫn chẳng đủ dùng, triều đình vẫn lại cãi cọ một phen ỏm tỏi. "Bớt chi tiêu quá lâu rồi, triều đình càng thắt lưng buộc bụng thì lại càng nghèo." Ánh mắt Hoàng đế chậm rãi lướt qua hàng ngũ triều thần đứng chật điện, "Đã đến lúc phải nghĩ cách khai mở nguồn thu mới. Các ái khanh có chủ kiến gì, cứ nói ra xem." Lập tức có mấy vị đại thần bước ra khỏi hàng. "Năm xưa khi bệ hạ đăng cơ, cả nước cùng chung vui, từng miễn giảm một phần hà quyên tạp thuế, hai mươi năm qua chưa từng thu lại. Nay Hộ bộ thiếu bạc, biên phòng lại cần lượng lớn quân bị, thần thiết nghĩ, đã đến lúc dần dần khôi phục lại những khoản thuế vụ đã được giảm trừ kia." "Thần phụ nghị. Hơn hai mươi năm qua dân chúng được nghỉ ngơi lấy lại sức, trong dân cũng dần sung túc, tăng thêm chút đỉnh thuế má, chắc hẳn chẳng đến mức dấy lên lời oán thán." "Nay triều đình không có bạc để củng cố quân đội, chẳng có tiền để giữ vững biên cương, việc tăng thuế một cách thỏa đáng, lấy của dân dùng cho nước, âu cũng là lẽ đương nhiên!" "Các vị đại nhân nói vậy là sai rồi!" Tứ hoàng tử Kỳ Kim Việt từ trong hàng bước ra, "Đại Hạ nhìn ngoài thì yên ổn, nhưng thực chất hai miền nam bắc chốc chốc lại gặp hạn hán lụt lội, hoa màu của nông hộ vốn đã ít ỏi. Hai mươi năm qua nhìn như được dưỡng sức, song thực chất còn lâu mới gọi là giàu có. Lúc này mà còn tăng thuế, từng tầng ép xuống, chỉ tổ bức bách dân chúng lầm than. Gốc rễ của xã tắc nằm ở lòng dân, bòn rút vạn dân để lấp đầy quốc khố chính là hạ hạ sách!" "Nếu đã không thể thu thuế của người nghèo, thì chi bằng nhắm vào đám người có tiền đi." Tam hoàng tử Kỳ Thiện Nghiêu lắc lư bước ra, "Lũ thương nhân kia của nả đầy nhà, theo ý nhi thần, triều đình có thể đặt ra mấy chức quan hàm ảo, đem bán các chức vị đó cho đám phú thương. Làm vậy, thương nhân có được phẩm hàm để nở mày nở mặt, còn triều đình có ngay ngân lượng giải quyết nỗi lo trước mắt, há chẳng phải vẹn cả đôi đường sao?" Lời vừa thốt ra, cả triều đình lập tức xôn xao. "Hoang đường! Bán quan bán tước là hành vi làm mất nước, Tam điện hạ xin hãy cẩn trọng lời nói!" "Quan tước vốn là khí cụ chung của triều đình, há có thể dùng bạc tiền ra mua bán?" "Nếu mở ra cái lệ này, từ nay kẻ sĩ hàn môn hết đường tiến thân, phường nhà giàu lộng hành thao túng, phong khí tham nhũng sẽ chẳng còn cách nào vãn hồi!" Giang Trăn đứng trong hàng cũng khẽ lắc đầu. Bán quan trục lợi nhìn thì thấy tiền về nhanh đấy, nhưng thực chất lại là uống rượu độc giải khát. Một khi đã mở ra tiền lệ này, việc tuyển chọn quan lại sẽ chẳng còn dựa vào tài học hay đức hạnh, mà chỉ cân đong đo đếm bằng độ dày của túi tiền. Hôm nay kẻ bỏ bạc mua quan, ngày mai ngồi vào ghế công đường ắt sẽ tăng sức vơ vét bá tánh, cốt sao thu hồi cả vốn lẫn lời cho số tiền đã bỏ ra mua chức. Kẻ trên làm gương xấu, người dưới hùa nhau bòn rút, rốt cuộc kẻ chịu khổ vẫn chỉ là lê dân dưới đáy cùng. Kỳ Thiện Nghiêu bị đám đại thần mắng cho vuốt mặt không kịp, đành ngượng ngùng lùi về hàng ngũ. Lại có thêm mấy vị đại thần nối tiếp nhau hiến kế. Người thì đề nghị cắt giảm bổng lộc của tông thất, kẻ lại xin bớt số nha dịch nhàn tản, người khác lại muốn tạm ngừng việc tu bổ lâm viên. Thế nhưng mỗi một kiến nghị vừa đưa ra, lập tức đã có kẻ bước tới phản bác. Cái này không xong, cái kia chẳng đặng, điện đường lại một lần nữa rơi vào bế tắc. Từ Thủ phụ thở dài một hơi, thản nhiên mở lời: "Hỏa pháo vốn là thứ mới mẻ, đột ngột xuất hiện nên quả thực đã làm xáo trộn dự tính ngân lượng của Hộ bộ. Hay là thế này, các nhà đại thần trong triều mỗi người góp một ít, góp gió thành bão, trước mắt gom cho đủ ba mươi vạn lượng này đã." Lời ấy vừa buông xuống, phía huân quý công hầu chẳng mấy ai bận tâm, những thế gia vọng tộc này gốc rễ thâm sâu, tùy tiện móc hầu bao cũng lấy ra được vài trăm lượng bạc. Thế nhưng đám quan viên xuất thân hàn môn thì lập tức kêu than ngút trời. Họ khổ công dùi mài kinh sử nửa đời người, vất vả lắm mới vào kinh làm quan, bổng lộc vốn dĩ ba cọc ba đồng, phần lớn đều phải thuê nhà tá túc, không ruộng đất, chẳng cửa hàng, lại không có gia sản chống lưng, ngày tháng trôi qua thanh bần túng thiếu. Dẫu chỉ là vài chục lượng bạc ít ỏi, cũng đủ vét sạch hơn nửa số tiền tích cóp bấy lâu. Đúng lúc ấy, Giang Trăn cất bước đi ra. Mọi ánh mắt trong nháy mắt đều dồn hết lên người nàng. Ai nấy đều biết, vị ngũ phẩm nữ quan này vốn là người hành sự thực tế, lời nàng nói ra chưa bao giờ là chuyện viển vông. Chẳng lẽ, nàng đối với việc mở thêm nguồn thu cũng có cao kiến độc đáo nào chăng? "Bệ hạ, tài nguyên của triều đình, ngoài ngạch thuế và chức quan ra, vẫn còn những cơ sở vốn có sẵn, chẳng hạn như hệ thống dịch trạm do quan phủ lập ra trên khắp cả nước." Giang Trăn cất giọng chậm rãi, "Dịch trạm của Đại Hạ rải rác khắp các châu phủ huyện đạo, đường sá thông suốt bốn phương, quanh năm đều tiêu tốn bạc của triều đình để duy trì tu bổ. Thế nhưng ngày thường nơi ấy chỉ dùng để truyền tin tức của quan phủ, áp tải quan vật, phần lớn thời gian đều bỏ không hao phí, thuần túy chỉ có chi ra chứ chẳng hề thu vào... Nếu có thể mở thêm đường vận chuyển dân dụng, cho phép bá tánh và thương nhân mượn dịch trạm để gửi thư từ, vận chuyển hàng hóa, rồi căn cứ theo lộ trình cùng trọng lượng mà thu phí, triều đình ắt sẽ có thêm một mối lợi tức." Lời này vừa thốt, trong điện lại bắt đầu rộ lên tiếng bàn tán. "Dịch trạm vốn là nơi chuyên dùng cho việc quân chính của triều đình, há có thể mở cửa cho dân gian sử dụng?" "Hàng hóa dân gian tạp nham hỗn loạn, một khi nhập vào hệ thống dịch trạm, tất sẽ làm nhiễu loạn kỷ cương công vụ." "Nhỡ đâu hàng của bá tánh chiếm hết đường trạm, khiến cho quân tình khẩn cấp thời chiến bị chậm trễ thì phải làm sao?" "Các vị đại nhân lo xa quá rồi." Giang Trăn không chút vội vàng, "Tại mỗi dịch trạm hoàn toàn có thể phân định ranh giới rõ ràng, bố trí hai đội nhân lực riêng biệt: một bên lo việc quân sự, một bên phụ trách dân dụng. Ngày thường dịch tốt dân dụng cứ việc vận chuyển hàng hóa, một khi có chiến sự, tuyến việc quân vẫn vận hành như cũ, còn tuyến dân dụng thì tùy tình hình mà thu hẹp hoặc tạm đình chỉ, đôi bên đâu phải chuyện nước với lửa không thể dung hòa." Nàng đưa mắt nhìn lướt qua đám người, "Gốc của đất nước nằm ở lòng dân, nay tận dụng nguồn lực nhàn rỗi, vừa tiện cho bá tánh, lại làm dày thêm quốc khố, lợi nước ích dân dường ấy, cớ sao lại bảo là sai?" Một tràng phân tích khiến mọi người nghẹn họng trân trối. Có người cất tiếng: "Dẫu cho có mở cửa cho dân dùng, thì một năm thu về cũng chỉ vài đồng tiền lẻ, gom góp lại được bao lăm?" Liêu Thượng thư của Hộ bộ trong lòng đang tính toán như gảy bàn tính, ngẩng đầu nói: "Giang đại nhân, tính theo chiều hướng thuận lợi nhất, các phủ châu dịch trạm đều mở việc dân dụng, mỗi năm bạc thu về nhiều nhất cũng chỉ vài vạn lượng, so với ba mươi vạn lượng bạc đúc hỏa pháo thì chỉ như muối bỏ biển mà thôi." "Thế nhưng có nghiệp vụ này rồi, bá tánh mới sẵn lòng bỏ bạc ra để nhờ vận chuyển. Ví như thương gia qua lại buôn bán, sĩ tử lặn lội lên kinh ứng thí, người nhà gửi thư từ áo ấm cho nhau, đó đều là những nhu cầu có thật." Giang Trăn tiếp lời, "Huống hồ dịch trạm phục vụ dân sinh vốn không phải chỉ để trám vào cái lỗ hổng hỏa pháo, mà là mở ra một con đường tài lộ lâu dài và vững chắc cho triều đình. Dẫu cho hôm nay Hộ bộ không thiếu bạc, hạ quan vẫn thấy việc này nên làm... Tu cầu bồi lộ mối lợi ngàn thu, mở dịch trạm cho dân cũng mang ý nghĩa như thế." Liêu Thượng thư lại nhẩm tính thêm một lần nữa. Ông mường tượng ra cảnh tượng xe ngựa hàng họ tấp nập không dứt trên các tuyến đường trạm, bỗng nhiên cũng cảm thấy biện pháp nước chảy đá mòn này quả thực đáng tin hơn cái trò bán quan trục lợi kia nhiều. Ông chắp tay hướng về phía Giang Trăn: "Thần cho rằng, đề nghị này của Giang đại nhân rất khả thi." Binh bộ Thượng thư không kìm được cũng bước ra chất vấn: "Giang đại nhân, dịch trạm phục vụ dân sinh đúng là kế sách lâu dài, nhưng trước mắt hỏa pháo đang hụt mất ba mươi vạn lượng bạch ngân. Cứ cho là việc dịch trạm được ban hành ngay hôm nay, thì đợi gom đủ bạc về, ít nhất cũng phải là chuyện của một năm sau." Triều thần trong điện đua nhau gật đầu phụ họa. Dịch trạm dân dụng dẫu tốt, song chẳng cứu nổi cơn khát trước mắt. Giang Trăn trầm ngâm chốc lát, đoạn ngẩng lên thưa: "Bệ hạ, thần vẫn còn một kế. Triều đình có thể phát hành Huệ Dân Thải." Cái danh từ mới mẻ này lập tức khơi dậy hứng thú của Hoàng đế: "Huệ Dân Thải là vật gì?" "Do triều đình đứng ra chủ trì phát hành, bá tánh tùy tâm bỏ ra một khoản bạc nhỏ tự nguyện mua vé số, mỗi vé đều có in số thứ tự riêng biệt. Cứ cách vài ngày lại mở thưởng một lần, người trúng giải sẽ nhận được món hời hậu hĩnh. Số bạc bán vé thu về, một phần nộp vào quốc khố, phần còn lại dùng làm tiền thưởng." Giang Trăn khẽ mỉm cười, "Trước mắt cứ triển khai tại Kinh Thành, đợi đợt thứ nhất tiếng lành đồn xa, sang đợt thứ hai số người đổ xô đi mua chắc chắn sẽ tăng vọt. Đến đợt thứ ba, thứ tư thì nhân rộng ra các châu phủ lớn trong cả nước. Cứ tính mỗi phần mười văn tiền, ước chừng dè dặt thì chỉ trong vòng hai tháng là có thể gom đủ số bạc hỏa pháo còn thiếu."